Reclinic
หมอคณินทร์
หน้าแรก › บทความสุขภาพ › ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม › นั่งพื้นและคุกเข่า
บทความสุขภาพ · ข้อเข่า · ท่าบริหาร
หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า
นั่งพื้น คุกเข่า นั่งพับเพียบ ไหว้พระได้ไหม
คนไทยหลายคนนั่งพื้น นั่งพับเพียบ หรือคุกเข่ากราบพระเป็นประจำ จึงมักกังวลว่าหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าจะกลับมาทำท่าเหล่านี้ได้อีกไหม หลายคนทำได้ แต่ไม่ใช่ทุกคน และมักใช้เวลานานกว่าการเดินหรือขึ้นลงบันได บทความนี้อธิบายว่างานวิจัยพบอะไร อะไรมีผลต่อการนั่งพื้น ข้อเทียมปลอดภัยไหมเมื่องอเข่ามาก และวิธีค่อย ๆ ฝึกพร้อมภาพประกอบ

เขียนและทบทวนโดย รศ.นพ. คณินทร์ เอี่ยมธนาภรณ์
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ (ว.35052) · ทบทวนล่าสุด พฤศจิกายน 2569 · อ่ านประมาณ 8 นาที
หลังเปลี่ยนข้อเข่า นั่งพื้นและคุกเข่าได้แค่ไหน
การคุกเข่าเป็นสิ่งที่ฟื้นตัวช้าที่สุดอย่างหนึ่งหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า การรวบรวมงานวิจัย 36 การศึกษาพบว่า เมื่อครบ 1 ปี ผู้ผ่าตัดประมาณ 1 ใน 3 รายคุกเข่าได้ และเพิ่มเป็นราวครึ่งหนึ่งเมื่อติดตามไป 3 ปีขึ้นไป [1] แปลว่าการคุกเข่ายังดีขึ้นได้ต่อเนื่องหลายปี ไม่ได้หยุดอยู่ที่ช่วงพักฟื้นแรก
ข้อมูลจากผู้ป่วยในเอเชีย ซึ่งนั่งพื้นเป็นประจำเหมือนคนไทย
✓ คุกเข่าและนั่งยอง การศึกษาผู้ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่ากว่า 800 รายในสิงคโปร์พบว่า เมื่อครบ 1 ปี คุกเข่าได้ประมาณ 1 ใน 3 ราย และนั่งยองได้ประมาณ 4 ใน 10 ราย [5]
✓ นั่งพับเพียบและนั่งขัดสมาธิ การศึกษาในประเทศไทยที่ติดตามผู้ป่วยซึ่งงอเข่าได้ดีตั้งแต่ก่อนผ่าตัดนาน 6 ปี พบว่านั่งพับเพียบได้ประมาณ 1 ใน 3 ราย นั่งขัดสมาธิได้ประมาณ 4 ใน 10 ราย และคุกเข่าได้ประมาณ 1 ใน 7 ราย [2]
✓ ส่วนใหญ่ยังพึงพอใจกับการผ่าตัด การศึกษาในอินเดียพบว่าความหวังเรื่องนั่งยองและนั่งขัดสมาธิสมหวังประมาณ 1 ใน 3 ราย แต่ราว 8 ใน 10 รายพึงพอใจกับการผ่าตัด เพราะปวดน้อยลงและเดินได้ดีขึ้น [6]
ก่อนผ่าตัด แนะนำให้บอกแพทย์ว่าท่านั่งพื้นแบบไหนสำคัญกับชีวิตประจำวัน เช่น กราบพระ นั่งทำงานบ้าน หรือนั่งกินข้าวกับครอบครัว เพื่อวางเป้าหมายและแผนการฝึกร่วมกัน
อะไรมีผลต่อการคุกเข่าและนั่งพื้นหลังผ่าตัด
ผลของแต่ละคนแตกต่างกันตามหลายปัจจัย ทั้งการงอเข่า ความรู้สึกที่ผิวหน้าเข่า ความมั่นใจ และร่างกายของแต่ละคน
✓ เข่างอได้แค่ไหนตั้งแต่ก่อนผ่าตัด เป็นปัจจัยสำคัญที่สุดอย่างหนึ่ง ผู้ที่งอเข่าได้น้อยตั้งแต่ก่อนผ่าตัด มักคุกเข่าและนั่งยองได้ยากกว่าหลังผ่าตัด [5] ส่วนผู้ที่งอเข่าได้มากขึ้นหลังผ่าตัดจะทำท่านั่งพื้นได้ง่ายกว่า [7] โดยคนทั่วไปใช้การงอเข่าประมาณ 105 องศาเมื่อนั่งขัดสมาธิ และประมาณ 130 องศาเมื่อคุกเข่าหรือนั่งยอง [3] และการศึกษาในไทยที่วัดจากภาพเอกซเรย์พบว่าท่านั่งพับเพียบงอเข่าเกือบ 150 องศา [8]
✓ เจ็บหรือรู้สึกแปลกที่หน้าเข่า อาการเจ็บหรือไม่สบายที่หน้าเข่าเป็นเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดที่ทำให้คุกเข่าลำบาก [9] บางคนรู้สึกแสบหรือไวต่อการสัมผัสบริเวณข้างแผล ซึ่งสัมพันธ์กับการคุกเข่าน้อยลง [10] แต่อาการชาข้างแผลเพียงอย่างเดียวส่วนใหญ่ไม่ได้ทำให้คุกเข่าได้น้อยลง [11] อ่านเรื่องชาข้างแผล →
✓ ความกังวลว่าข้อเทียมจะเสีย ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยเลี่ยงการคุกเข่าเพราะกลัวข้อเทียมเสียหาย [12] และบางคนได้รับคำแนะนำให้เลี่ยงการคุกเข่า [13] ทั้งที่งานวิจัยที่ทบทวนยังไม่พบหลักฐานว่าการคุกเข่าทำให้ข้อเทียมเสีย [4]
✓ ความเคยชินและร่างกายของแต่ละคน ผู้ที่คุกเข่าหรือออกกำลังกายเป็นประจำก่อนผ่าตัดมักกลับมาคุกเข่าได้บ่อยกว่า [10] ส่วนน้ำหนักตัวมาก อายุมาก และความมั่นใจในการคุกเข่าก่อนผ่าตัดน้อย สัมพันธ์กับการคุกเข่าและนั่งยองได้ยากขึ้น [5]
ข้อเข่าเทียมปลอดภัยไหม เมื่อคุกเข่าหรืองอเข่ามาก
หลายคนกังวลว่าการคุกเข่าจะทำให้ข้อเทียมหลวม แตก หรือหลุด งานวิจัยที่ทบทวนทั้งด้านชีวกลศาสตร์และในผู้ป่วยจริงยังไม่พบหลักฐานว่าการคุกเข่าหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเป็นอันตรายต่อข้อเทียม [4] [13] และการศึกษาหนึ่งพบว่า ผู้ที่คุกเข่าลำบากแล้วฝึกตามโปรแกรมง่าย ๆ จนครบหรือเกือบครบ ทุกคนกลับมาคุกเข่าได้ [9] รศ.นพ. คณินทร์ จึงให้ผู้ป่วยกลับมานั่งพื้นและคุกเข่าได้หลังผ่าตัด โดยค่อย ๆ ฝึกเท่าที่ไม่ปวด
✓ เจ็บเป็นตัวบอกว่าพอหรือยัง ความตึงหรือรู้สึกแปลกเล็กน้อยที่หน้าเข่าเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าปวด ให้ลดเวลาหรือกลับไปท่าที่ง่ายกว่า แล้วค่อยลองใหม่
✓ ระวังการล้มมากกว่าตัวท่านั่ง ช่วงที่กล้ามเนื้อต้นขายังไม่แข็งแรง การลงนั่งและลุกจากพื้นเสี่ยงล้มมากกว่า ควรมีโต๊ะหรือเก้าอี้ที่มั่นคงให้จับทุกครั้ง
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าบางส่วน นั่งพื้นได้ดีกว่าไหม
ผู้ที่ข้อเข่าเสื่อมเฉพาะด้านในของเข่า และเอ็นในข้อเข่ายังดี อาจเหมาะกับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าบางส่วน การศึกษาหลายการศึกษาพบว่าผู้ผ่าตัดแบบบางส่วนคุกเข่าได้ดีกว่าแบบเปลี่ยนทั้งหมด [14] และกลับมาคุกเข่า ทำสวน หรือทำงานบ้านได้เร็วกว่า [15] การศึกษาในประเทศไทยพบว่าผู้ผ่าตัดแบบบางส่วนมากกว่า 6 ใน 10 รายคุกเข่าบนเก้าอี้ คุกเข่าบนพื้น และนั่งพับเพียบได้ดี แต่การนั่งยองยังทำได้ยาก [16] ส่วนการศึกษาในสิงคโปร์พบแนวโน้มว่าดีกว่าเล็กน้อย แต่ยังไม่แตกต่างชัดเจน [5]
การผ่าตัดแบบบางส่วนเหมาะกับผู้ป่วยบางรายเท่านั้น แพทย์จะประเมินจากการตรวจร่างกายและภาพเอกซเรย์ อ่านเรื่องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าบางส่วน →
ค่อย ๆ ฝึกนั่งพื้นและคุกเข่า
รศ.นพ. คณินทร์ ให้เริ่มฝึกได้เมื่อแผลหายแล้ว เท่าที่ไม่ปวด ฝึกบนพื้นนุ่ม มีโต๊ะหรือเก้าอี้ที่มั่นคงให้จับ และควรมีคนอยู่ด้วยในครั้งแรก ใช้เบาะหรือแผ่นรองเข่าที่นุ่มและกระจายแรงกด ซึ่งช่วยให้คุกเข่าได้สบายขึ้นแม้ในผู้ที่เคยคุกเข่าไม่ได้ [17] ฝึกแต่ละท่านานเท่าที่ไม่ปวด ถ้าขั้นไหนปวด ให้กลับไปขั้นก่อนหน้า การฝึกและการได้รับคำแนะนำเรื่องการคุกเข่าช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาคุกเข่าได้มากขึ้น [18] [9]
1. คุกเข่าบนเก้าอี้
วางเบาะนุ่มบนเก้าอี้ที่ไม่มีล้อ จับพนักพิงด้วยสองมือ วางเข่าข้างที่ผ่าตัดลงบนเบาะ ค้างไว้นานเท่าที่ไม่ปวด แล้วพัก ทำซ้ำได้หลายครั้ง ช่วยให้ผิวหน้าเข่าชินกับการรับน้ำหนัก

2. คุกเข่าข้างเดียวบนเบาะพื้น
มือจับเก้าอี้ ค่อย ๆ ลดตัวลง วางเข่าข้างที่ผ่าตัดลงบนเบาะก่อน เท้าอีกข้างวางราบบนพื้นด้านหน้า ลำตัวตั้งตรง ค่อย ๆ เพิ่มเวลาเท่าที่ไม่ปวด

3. คุกเข่าสองข้าง
เมื่อขั้นที่ 2 ไม่ปวด วางเข่าทั้งสองข้างบนเบาะ ลำตัวตั้งตรง มือยังจับเก้าอี้ไว้ เมื่อทำได้สบายแล้วจึงค่อย ๆ นั่งพับเพียบหรือนั่งทับส้นเท้าตามที่เข่างอได้

4. ลุกจากพื้นอย่างปลอดภัย
หันเข้าหาเก้าอี้หรือโต๊ะที่มั่นคง วางมือบนเก้าอี้ ก้าวเท้าข้างที่ไม่ได้ผ่าตัดมาด้านหน้า แล้วดันตัวขึ้นด้วยขาข้างนั้นและแขนทั้งสองข้าง เหมือนหลักการขึ้นบันไดที่ใช้ขาข้างดีนำ

ทำบริหารงอเหยียดเข่าทุกวันควบคู่กันไป เพราะการงอเข่าได้มากขึ้นช่วยให้นั่งพื้นได้ง่ายขึ้น ดูท่าบริหารงอเข่าและการดูแลอื่น ๆ → ถ้ายังตึงหลังเข่าหรือเหยียดไม่สุด อ่านเรื่องตึงหลังเข่า →
ไหว้พระ ทำบุญ อย่างสบายเข่า

ใจที่ตั้งมั่นสำคัญกว่าท่านั่ง ช่วงที่ยังคุกเข่าหรือนั่งพับเพียบได้ไม่นาน มีวิธีช่วยให้ไหว้พระและร่วมงานบุญได้อย่างสบายเข่า
✓ ไหว้พระหรือฟังพระสวดบนเก้าอี้ วัดและงานบุญหลายแห่งจัดเก้าอี้ไว้สำหรับผู้สูงอายุและผู้ที่เจ็บเข่า นั่งเก้าอี้แล้วพนมมือไหว้ หรือก้มกราบบนเก้าอี้ได้
✓ ใช้เบาะนุ่มรองเข่าเมื่อคุกเข่า เบาะที่นุ่มและหนาพอช่วยกระจายแรงกดที่หน้าเข่าและผิวข้างแผล [17]
✓ นั่งพื้นนานเท่าที่ไม่ปวด นั่งพับเพียบหรือนั่งขัดสมาธิได้ตามที่เข่างอได้ เมื่อเริ่มปวดหรือขาชา ให้เปลี่ยนท่าหรือเหยียดขาออกพัก
✓ ลงนั่งและลุกช้า ๆ โดยมีที่จับ ใช้วิธีลุกจากพื้นข้างบน และขอให้คนข้าง ๆ ช่วยพยุงได้
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก อ่านเรื่องนั่งพื้นและกราบไหว้หลังเปลี่ยนข้อสะโพก →
เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์
การรู้สึกตึงหรือแปลกที่หน้าเข่าระหว่างฝึกเป็นเรื่องปกติ แต่อาการต่อไปนี้ควรได้รับการตรวจ ไม่ควรรอจนถึงวันนัด
คุกเข่าแล้วเข่าบวมหรือปวดมากขึ้น และไม่ดีขึ้นใน 1–2 วัน
ควรหยุดฝึกท่านั้นไว้ก่อน และมาพบแพทย์เพื่อตรวจ
ล้มขณะลงนั่งหรือลุกจากพื้น แล้วเข่าปวด บวม หรือลงน้ำหนักไม่ได้
ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจร่างกายและเอกซเรย์
งอเข่าได้น้อยลง หรือครบ 3 เดือนแล้วยังงอได้ไม่ถึงที่ตั้งเป้าไว้
ช่วง 3 เดือนแรกเป็นช่วงสำคัญของการฝึก แพทย์จะประเมินและวางแผนการฝึกให้
ผิวหน้าเข่าถลอก เป็นแผล หรือแผลผ่าตัดมีน้ำซึมหลังคุกเข่า
ผิวที่ชาอาจไม่รู้สึกเมื่อเป็นแผล ควรมาพบแพทย์เพื่อดูแลแผลและป้องกันการติดเชื้อ
⚠ ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว หากมี
ไข้ ข้อบวมแดงร้อนมากขึ้น แผลมีน้ำหรือหนองซึม ปวดมากขึ้นทันที หรือน่องบวมและปวด หากหายใจเหนื่อยหรือเจ็บหน้าอก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ส่วนข้อสงสัยอื่น สอบถาม รศ.นพ. คณินทร์ ได้ทาง LINE @khaninclinic หรือ Facebook khaninortho
อ่านต่อ
ชาข้างแผลหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า
ผิวข้างแผลชาเกิดจากอะไร จะหายไหม และดูแลผิวที่ชาอย่างไร
เรื่องเล่าจากผู้ป่วย
คลิปสั้นที่ผู้ป่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเล่าความรู้สึกของตัวเองช่วงพักฟื้น
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม
ใครควรผ่าตัด ขั้นตอน การพักฟื้น และความเสี่ยง
คำถามที่พบบ่อย
เอกสารอ้างอิง
Nadeem S, Mundi R, Chaudhry H. Surgery-related predictors of kneeling ability following total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Knee Surg Relat Res 2021;33:36.
Tanavalee A, Ngarmukos S, Tantavisut S, Limtrakul A. High-flexion TKA in patients with a minimum of 120 degrees of pre-operative knee flexion: outcomes at six years of follow-up. Int Orthop 2011;35:1321–1326.
Tan YY, et al. Cultural and urban city living expectations of knee motion in a Southeast Asian city: implications on total knee arthroplasty outcomes. Front Rehabil Sci 2025;5:1446389.
Amin RM, Vasan V, Oni JK. Kneeling after total knee arthroplasty. J Knee Surg 2020;33:138–143.
Sethi E, et al. Predictors of inability to kneel and/or squat one year after knee arthroplasty in a Southeast Asian population. J Arthroplasty 2026 (online ahead of print).
Singh Kushwaha N, et al. Understanding patient expectations and outcomes after total knee arthroplasty: a cross-sectional Indian study. J Arthroplasty 2026;41:1695–1698.
Han HS, et al. A high degree of knee flexion after TKA promotes the ability to perform high-flexion activities and patient satisfaction in Asian population. BMC Musculoskelet Disord 2021;22:565.
Sresuriyasawad V. Can total knee arthroplasty (TKA) achieve its goal in knee flexion floor activity of Thai Buddhist monks? J Med Assoc Thai 2012;95 Suppl 10:S67–S71.
Wallace SJS, Berger RA. Most patients can kneel after total knee arthroplasty. J Arthroplasty 2019;34:898–900.
Juryn MS, et al. Beyond the surgical factors: preoperative habits, cutaneous sensation, and adaptive strategies as predictors of kneeling ability following total knee arthroplasty. J Arthroplasty 2026 (online ahead of print).
MacDonald B, et al. The effect of sensory deficit after total knee arthroplasty on patient satisfaction and kneeling ability. Arthroplast Today 2021;7:264–267.e2.
Sabeh KG, et al. The effects of patient occupation, hobbies, and body mass index on kneeling after total knee arthroplasty. J Knee Surg 2021;34:772–776.
Wylde V, Artz N, Howells N, Blom AW. Kneeling ability after total knee replacement. EFORT Open Rev 2019;4:460–467.
Hassaballa MA, Porteous AJ, Newman JH, Rogers CA. Can knees kneel? Kneeling ability after total, unicompartmental and patellofemoral knee arthroplasty. Knee 2003;10:155–160.
Barker KL, Hannink E, Pemberton S, Jenkins C. Knee arthroplasty patients predicted versus actual recovery: what are their expectations about time of recovery after surgery and how long before they can do the tasks they want to do? Arch Phys Med Rehabil 2018;99:2230–2237.
Narkbunnam R, et al. The association between perception of patients and their actual ability to do floor activities after mobile-bearing unicompartmental knee arthroplasty: a prospective, cross-sectional study. Jt Dis Relat Surg 2023;34:245–252.
Watamori K, et al. Pressure dispersion pad use allows patients to kneel comfortably after total knee arthroplasty. J Exp Orthop 2025;12:e70157.
Jenkins C, Barker KL, Pandit H, Dodd CAF, Murray DW. After partial knee replacement, patients can kneel, but they need to be taught to do so: a single-blind randomized controlled trial. Phys Ther 2008;88:1012–1021.
ข้อมูลในบทความนี้ใช้ประกอบการดูแลตัวเองเบื้องต้น ไม่ใช้แทนการตรวจและคำแนะนำจากแพทย์