Reclinic
หมอคณินทร์
หน้าแรก › บทความสุขภาพ › ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม › ตึงหลังเข่า
บทความสุขภาพ · ข้อเข่า · ท่าบริหาร
ตึงหลังเข่า เหยียดเข่าไม่สุด
หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า ฝึกอย่างไรให้เหยียดได้
หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม หลายคนรู้สึกตึงที่ข้อพับหลังเข่า เหยียดเข่าไม่สุด หรือเดินแล้วเข่ายังงออยู่เล็กน้อย อาการนี้พบบ่อยในช่วง 6 สัปดาห์แรก และส่วนใหญ่ค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อฝึกเหยียดเข่าทุกวัน การเหยียดเข่าให้ได้ตรงสำคัญต่อการยืนและเดินให้มั่นคง บทความนี้อธิบายสาเหตุ ระยะเวลา ท่าบริหารพร้อมภาพ และอาการที่ควรมาพบแพทย์

เขียนและทบทวนโดย รศ.นพ. คณินทร์ เอี่ยมธนาภรณ์
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ (ว.35052) · ทบทวนล่าสุด พฤศจิกายน 2569 · อ่ านประมาณ 6 นาที
ทำไมจึงตึงหลังเข่า
ฝึกบ่อย ๆ แต่ครั้งละไม่นาน รับประทานยาแก้ปวดตามที่แพทย์สั่งก่อนฝึกได้ ความตึงเล็กน้อยระหว่างฝึกเป็นเรื่องปกติ แต่ไม่ควรฝืนจนปวดมาก ท่าเหล่านี้เป็นคำแนะนำตามแนวปฏิบัติ ระยะเวลาและจำนวนครั้งปรับได้ตามที่แพทย์แนะนำ
แต่ถ้าครบ 3 เดือนแล้วยังเหยียดเข่าขาดไปตั้งแต่ 15 องศาขึ้นไป มักไม่หายเอง [3] และผู้ที่เหยียดเข่าไม่สุดตั้งแต่ 10 องศาขึ้นไปมีการเดินและการใช้งานเข่าแย่กว่า [5] ช่วง 3 เดือนแรกจึงเป็นช่วงสำคัญของการฝึก แพทย์จะวัดการเหยียดเข่าให้ทุกครั้งที่มาตามนัด
ท่าบริหารเหยียดเข่า
✓ เนื้อเยื่อหลังเข่าหดสั้นมาก่อนผ่าตัด ผู้ที่ข้อเข่าเสื่อมมานานมักงอเข่าเล็กน้อยตลอดเวลาเพื่อลดปวด เอ็นและกล้ามเนื้อด้านหลังเข่าจึงหดสั้น หลังผ่าตัดเข่าถูกจัดให้ตรงขึ้น เนื้อเยื่อเหล่านี้ต้องใช้เวลายืดออก ผู้ที่เหยียดเข่าไม่สุดมากก่อนผ่าตัดจึงมักใช้เวลานานกว่า [2]
✓ อาการบวมและรอยช้ำหลังเข่า น้ำและเลือดที่ซึมลงไปบริเวณข้อพับทำให้แน่นตึง และจะดีขึ้นเมื่ออาการบวมยุบลง อ่านเรื่องเข่าบวมและรอยช้ำ →
✓ ท่าที่สบายตอนปวด การหนุนหมอนใต้เข่า นั่งงอเข่า หรือนอนตะแคงงอเข่านาน ๆ ทำให้สบายในตอนนั้น แต่ทำให้เข่าเคยชินกับท่างอ การศึกษาหนึ่งพบว่าผู้ที่นอนหงายหลังผ่าตัด เหยียดเข่าได้ดีกว่าผู้ที่นอนตะแคงเมื่อครบ 1 เดือน (ขาดประมาณ 3 องศา เทียบกับ 6 องศา) [4]
ตึงหลังเข่า หายเมื่อไหร่
การศึกษาผู้ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่ากว่า 1,600 รายพบว่า ประมาณ 1 ใน 10 รายยังเหยียดเข่าไม่สุดหลังผ่าตัด และในกลุ่มที่ขาดไม่เกิน 15 องศา ประมาณ 9 ใน 10 รายเหยียดได้เกือบสุดภายในประมาณ 1 ปี [1] อีกการศึกษาหนึ่งพบว่าการเหยียดเข่ายังดีขึ้นต่อได้ถึง 3 ปี [2]
1. วางส้นเท้าบนผ้าม้วน
นอนหงาย วางผ้าขนหนูม้วนใต้ส้นเท้า ให้หลังเข่าลอยจากที่นอน ปล่อยให้เข่าค่อย ๆ ยืดลงตามน้ำหนักขา ประมาณ 10 นาที วันละ 3–4 ครั้ง ระหว่างนั้นเกร็งต้นขากดเข่าลงเป็นระยะ

2. เหยียดเข่าบนเก้าอี้
นั่งเก้าอี้ ใช้เก้าอี้อีกตัวรองใต้ข้อเท้าให้ใต้เข่าลอย เกร็งกล้ามเนื้อต้นขาให้เข่าเหยียดตรง ค้างไว้ 10 วินาที ใช้มือช่วยกดเหนือเข่าเบา ๆ ได้

3. เกร็งต้นขากดเข่าลง
นอนหงายขาเหยียด เกร็งกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้าให้หลังเข่ากดลงกับที่นอน ค้างไว้ 5–10 วินาที ทำ 10 ครั้ง วันละหลายรอบ

4. กระดกข้อเท้า
กระดกข้อเท้าขึ้นลงช้า ๆ 10–20 ครั้ง ทุกชั่วโมงที่นั่งหรือนอน ช่วยลดบวมที่เท้า และทำให้น่องยืดออก

ท่านอนและการยกขาที่ถูกต้อง
เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์
ครบ 3 เดือนแล้ว ยังเหยียดเข่าไม่สุดชัดเจน
หรือเหยียดได้น้อยลงแทนที่จะดีขึ้น ควรมาพบแพทย์ก่อนวันนัด [3]
ปวดน่อง น่องบวม แข็ง หรือกดเจ็บ
ไม่ใช่ความตึงหลังเข่าตามปกติ อาจเป็นลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำ ซึ่งพบประมาณ 1–3 ใน 100 รายภายใน 3 เดือน แม้ได้รับยาป้องกัน [6] ควรรีบติดต่อแพทย์
มีก้อนนูนที่ข้อพับหลังเข่า หรือหลังเข่าบวมตึงมาก
ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจ
ปวดมากจนฝึกไม่ได้
แม้รับประทานยาแก้ปวดตามที่แพทย์สั่งแล้ว ควรแจ้งแพทย์ เพื่อปรับยาให้ฝึกได้ต่อ
⚠ ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว หากมี
ไข้ ข้อบวมแดงร้อนมากขึ้น แผลมีน้ำหรือหนองซึม ปวดมากขึ้นทันที หรือน่องบวมและปวด หากหายใจเหนื่อยหรือเจ็บหน้าอก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ส่วนข้อสงสัยอื่น สอบถาม รศ.นพ. คณินทร์ ได้ทาง LINE @khaninclinic หรือ Facebook khaninortho
อ่านต่อ
อาการหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า แบบไหนปกติ
เข่าบวม รอยช้ำ เข่าอุ่น และอาการอื่นที่พบได้หลังผ่าตัด
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อแล้วยังปวด ปกติไหม
ปวดนานแค่ไหนในแต่ละช่วงหลังผ่าตัด และเมื่อไหร่ควรตรวจหาสาเหตุ
เรื่องเล่าจากผู้ป่วย
คลิปสั้นที่ผู้ป่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเล่าความรู้สึกของตัวเองช่วงพักฟื้น
ชาข้างแผลหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า
ผิวด้านนอกของแผลชา เกิดจากอะไร นานแค่ไหน และดูแลอย่างไร
การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม
ดูแลแผล ท่าบริหาร การเดิน และยาที่ได้รับกลับบ้าน

✓ ยกขาโดยวางหมอนใต้น่องหรือส้นเท้า ให้เข่าเหยียดตรงและสูงกว่าระดับหน้าอก ช่วยทั้งลดบวมและยืดหลังเข่าไปพร้อมกัน
✓ ไม่ควรหนุนหมอนใต้เข่าเวลานอน แม้จะสบายในตอนนั้น แต่ทำให้เข่าค้างอยู่ในท่างอ นอนหงายให้เข่าเหยียดเป็นส่วนใหญ่ของคืน [4]
การบริหารเองที่บ้านตามคำแนะนำได้ผลใกล้เคียงกับการไปทำกายภาพบำบัดที่โรงพยาบาลในผู้ป่วยส่วนใหญ่ ดูท่าบริหารงอเข่าและการดูแลอื่น ๆ ได้ที่ การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม → เมื่อเหยียดและงอเข่าได้ดีแล้ว ค่อย ๆ ฝึกนั่งพื้นและคุกเข่าได้ อ่านวิธีฝึกนั่งพื้นและคุกเข่า →
คำถามที่พบบ่อย
เอกสารอ้างอิง
Quah C, et al. Fixed flexion deformity following total knee arthroplasty: a prospective study of the natural history. Knee 2012;19:519–521.
Aderinto J, Brenkel IJ, Chan P. Natural history of fixed flexion deformity following total knee replacement: a prospective five-year study. J Bone Joint Surg Br 2005;87:934–936.
Mitsuyasu H, et al. Flexion contracture persists if the contracture is more than 15° at 3 months after total knee arthroplasty. J Arthroplasty 2011;26:639–643.
Zondervan RL, et al. Postoperative supine sleeping position following total knee arthroplasty decreases knee flexion contractures. Spartan Med Res J 2024;9:35–42.
Ritter MA, et al. The effect of postoperative range of motion on functional activities after posterior cruciate-retaining total knee arthroplasty. J Bone Joint Surg Am 2008;90:777–784.
CRISTAL Study Group (Sidhu VS, et al.). Effect of aspirin vs enoxaparin on symptomatic venous thromboembolism in patients undergoing hip or knee arthroplasty: the CRISTAL randomized trial. JAMA 2022;328:719–727.
ข้อมูลในบทความนี้ใช้ประกอบการดูแลตัวเองเบื้องต้น ไม่ใช้แทนการตรวจและคำแนะนำจากแพทย์