Reclinic
หมอคณินทร์
หน้าแรก › บริการ › ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม › ข้อเข่าเทียมบางส่วน
บทความสุขภาพ · ข้อเข่า
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน (UKA) ที่หาดใหญ่
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน (unicompartmental knee arthroplasty, UKA) คือการเปลี่ยนเฉพาะผิวข้อด้านที่สึก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นด้านในของข้อเข่า โดยเก็บเอ็นไขว้และผิวข้อด้านที่ยังดีไว้ เหมาะกับผู้ที่ข้อเข่าเสื่อมเพียงด้านใน และรักษาด้วยวิธีไม่ผ่าตัดมาหลายวิธีแล้วยังปวดจนรบกวนชีวิตประจำวัน ก่อนผ่าตัด รศ.นพ. คณินทร์ จะตรวจเข่าและดูภาพเอกซเรย์ที่ Reclinic หาดใหญ่ เพื่อประเมินว่าเข่าเหมาะกับการเปลี่ยนบางส่วนหรือเปลี่ยนทั้งข้อ แล้ววางแผนร่วมกับผู้ป่วย การผ่าตัดทำที่โรงพยาบาลสงขลานครินทร์หรือโรงพยาบาลกรุงเทพหาดใหญ่ ส่วนการผ่าตัดโดยใช้หุ่นยนต์ช่วย VELYS ทำที่โรงพยาบาลสงขลานครินทร์เท่านั้น
เขียนและทบทวนโดย รศ.นพ. คณินทร์ เอี่ยมธนาภรณ์
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ (ว.35052) · ทบทวนล่าสุด ตุลาคม 2569 · อ่านประมาณ 8 นาที
เวลาผ่าตัด
1–1.5 ชม.
อยู่ในห้องผ่าตัดประมาณ 2–2.5 ชม.
เริ่มลุกเดิน
12–24 ชม.
หลังผ่าตัด ด้วยอุปกรณ์ช่วยเดิน
กลับบ้าน
วันที่ 2–3
หลังผ่าตัด
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วนคืออะไร
ข้อเข่าแบ่งได้เป็น 3 ส่วน คือ ด้านใน ด้านนอก และหลังลูกสะบ้า ในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมจำนวนหนึ่ง การสึกเกิดเพีย งด้านเดียว โดยมากเป็นด้านใน ทำให้ขาโก่งและปวดเข่าด้านใน การเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วนจะซ่อมเฉพาะด้านที่สึก
ส่วนที่เปลี่ยน
ผิวข้อด้านในของกระดูกต้นขาและกระดูกหน้าแข้ง ครอบด้วยผิวข้อโลหะ มีแผ่นพลาสติกทางการแพทย์คั่นกลางแทนกระดูกอ่อน
ส่วนที่เก็บไว้
เอ็นไขว้หน้าและหลัง ผิวข้อด้านนอก และผิวข้อหลังลูกสะบ้า ช่วยให้เข่าเคลื่อนไหวและรู้สึกใกล้เคียงธรรมชาติ
การเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วนเป็นการผ่าตัดอีกแบบหนึ่งที่เหมาะกับผู้ป่วยบางกลุ่ม ไม่ได้ใช้แทนการเปลี่ยนทั้งข้อได้ทุกราย แพทย์จะเลือกวิธีจากสภาพข้อเข่าของผู้ป่วยแต่ละคน
ใครเหมาะกับการเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน และใครไม่เหมาะ
การรักษาข้อเข่าเสื่อมขึ้นกับความรุนแรงของโรคและความต้องการของผู้ป่วย ผู้ที่ยังไม่เคยรักษาจะเริ่มจากวิธีไม่ผ่าตัดก่อน หากรักษาหลายวิธีแล้วยังปวดมาก และตรวจพบว่าข้อเสื่อมเพียงด้านใน แพทย์อาจเสนอการเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน
ลักษณะที่มักเหมาะกับการเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน [2]
✓ ปวดเข่าด้านในเป็นหลัก
✓ เอกซเรย์ท่ายืนพบว่าช่องข้อด้านในแคบจนกระดูกชนกัน แต่ช่องข้อด้านนอกยังกว้างปกติ
✓ เอ็นไขว้หน้ายังทำงานได้ดี เข่าไม่หลวม
✓ ขาโก่งที่ยังดัดกลับได้ และเหยียดเข่าได้เกือบสุด
✓ รักษาด้วยยา บริหารกล้ามเนื้อ หรือยาฉีดมาแล้ว อาการไม่ดีขึ้น
อายุและน้ำหนักตัวไม่ได้เป็นข้อจำกัด งานวิจัยในข้อเข่าเทียมบางส่วนชนิดผิวรองรับเคลื่อนที่ได้ 1,000 ข้อพบว่า ผู้ที่อายุน้อยกว่า 60 ปี น้ำหนักตัวมาก หรือทำงานใช้แรง ได้ผลการผ่าตัดดีไม่แพ้ผู้ป่วยกลุ่มอื่น [2]
ผู้ที่มักเหมาะกับการเปลี่ยนทั้งข้อมากกว่า ได้แก่ ผู้ที่ข้อเสื่อมหลายด้านหรือเสื่อมด้านนอก ข้ออักเสบรูมาตอยด์หรือข้ออักเสบเรื้อรังชนิดอื่น เอ็นไขว้หน้าขาดจนเข่าหลวม หรือขาโก่งและเข่างอติดที่ดัดกลับไม่ได้
ระหว่างผ่าตัด แพทย์จะประเมินข้อเข่าอีกครั้ง หากพบว่าข้อเสื่อมมากกว่าที่เห็นในภาพเอกซเรย์จนเปลี่ยนบางส่วนไม่เหมาะ จะเปลี่ยนเป็นข้อเข่าเทียมทั้งข้อแทน โดยแพทย์จะอธิบายและขอความยินยอมไว้ก่อนผ่าตัด
การผ่าตัดเป็นการตัดสินใจร่วมกันระหว่างผู้ป่วยกับแพทย์ หลังจากเข้าใจทั้งประโยชน์และความเสี่ยงแล้ว
เปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน ต่างจากเปลี่ยนทั้งข้ออย่างไร
เมื่อเทียบกับการเปลี่ยนข้อเข่าเทียมทั้งข้อในผู้ป่วยที่ข้อเสื่อมด้านเดียว งานวิจัยแบบรวบรวมและข้อมูลทะเบียนข้อเทียมพบทั้งข้อดีและข้อที่ควรรู้ของการเปลี่ยนบางส่วน [3][4]
ปลอดภัยกว่าในช่วงหลังผ่าตัด
ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงน้อยกว่า
ลิ่มเลือดอุดตัน กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง และการกลับเข้าโรงพยาบาลซ้ำ พบน้อยกว่าการเปลี่ยนทั้งข้อ [4]
ใช้งานเข่าได้ดีอย่างน้อยเท่ากัน
งอเข่าได้มากกว่า
การรวบรวมงานวิจัยในผู้ที่อายุน้อยกว่า 65 ปีพบว่า งอเข่าได้เฉลี่ยมากกว่า (ประมาณ 125 องศา เทียบกับ 114 องศา) และกลับไปทำกิจกรรมได้มากกว่า [6]
เปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน
เปลี่ยนข้อเข่าเทียมทั้งข้อ
ส ่วนที่เปลี่ยน
ผิวข้อด้านในด้านเดียว
ผิวข้อทั้งข้อ
เอ็นไขว้
เก็บไว้ทั้งเอ็นไขว้หน้าและหลัง
ส่วนใหญ่ตัดเอ็นไขว้หน้าออก
เหมาะกับ
ข้อเสื่อมด้านใน เอ็นไขว้หน้าดี
ข้อเสื่อมหลายด้าน หรือขาผิดรูปมาก
ความปลอดภัยหลังผ่าตัด
อัตราเสียชีวิตและภาวะแทรกซ้อนรุนแรงต่ำกว่า [4]
ตามมาตรฐาน
การงอเข่า
งอได้มากกว่าโดยเฉลี่ย [6]
ส่วนใหญ่งอได้ 90–100 องศาขึ้นไป
อายุการใช้งาน
ใช้งานได้ครบ 20 ปีประมาณ 90% [7]
เปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วน
เปลี่ยนข้อเข่าเทียมทั้งข้อ
ส่วนที่เปลี่ยน
ผิวข้อทั้งข้อ
เอ็นไขว้
ส่วนใหญ่ตัดเอ็นไขว้หน้าออก
เหมาะกับ
ข้อเสื่อมหลายด้าน หรือขาผิดรูปมาก
ความปลอดภัยหลังผ่าตัด
ตามมาตรฐาน
การงอเข่า
ส่วนใหญ่งอได้ 90–100 องศาขึ้นไป
อายุการใช้งาน
ใช้งานได้ครบ 20 ปีประมาณ 90% [7]
ข้อควรรู้: โอกาสผ่าตัดซ้ำ ข้อเสียหลักของการเปลี่ยนบางส่วนคือมีโอกาสผ่าตัดแก้ไขมากกว่า ข้อมูลทะเบียนข้อเทียมเดียวกันพบว่าโอกาสผ่าตัดแก้ไขภายใน 8 ปีสูงกว่าการเปลี่ยนทั้งข้อประมาณ 2 เท่า [4] หากผู้ป่วย 100 รายได้รับการเปลี่ยนบางส่วนแทนทั้งข้อ ในช่วง 4 ปีแรกจะมีผู้เสียชีวิตน้อยลงประมาณ 1 ราย แต่มีการผ่าตัดซ้ำเพิ่มขึ้นประมาณ 3 ราย [4] การผ่าตัดซ้ำส่วนใหญ่คือการเปลี่ยนเป็นข้อเข่าเทียมทั้งข้อ แพทย์จะคุยทั้งข้อดีและข้อนี้กับผู้ป่วย เพื่อเลือกวิธีที่เหมาะกับแต่ละคน
ข้อเข่าเทียมบางส่วนชนิดผิวรองรับเคลื่อนที่ได้
การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วนแบบไม่ใช้หุ่นยนต์ รศ.นพ. คณินทร์ ใช้ข้อเทียมชนิดผิวรองรับเคลื่อนที่ได้ (mobile-bearing) เป็นหลัก แผ่นพลาสติกคั่นกลางของข้อเทียมชนิดนี้ไม่ได้ยึดติดกับฐาน แต่เลื่อนไปมาได้ตามการเคลื่อนไหวของเข่า ผิวโลหะและพลาสติกจึงสัมผัสกันเป็นแนวโค้งรับกัน ช่วยกระจายแรงและลดการสึกของพลาสติก
มีข้อมูลติดตามระย ะยาว
การรวบรวม 15 การศึกษา (กว่า 8,000 ข้อ) พบว่าประมาณ 93% ยังใช้งานได้เมื่อครบ 10 ปี และ 89% เมื่อครบ 15 ปี โดยได้ผลดีทั้งในโรงพยาบาลที่พัฒนาข้อเทียมและโรงพยาบาลอื่น [1]
ใช้ได้กับผู้ป่วยหลายกลุ่ม
ผลการผ่าตัดในผู้ที่อายุน้อย น้ำหนักตัวมาก หรือทำงานใช้แรง ดีไม่แพ้ผู้ป่วยกลุ่มอื่น และข้อเทียมใช้งานได้นานใกล้เคียงกันเมื่อครบ 15 ปี [2]
ภาวะเฉพาะของข้อเทียมชนิดนี้คือแผ่นพลาสติกเลื่อนหลุด ซึ่งพบไม่บ่อย (เป็นสาเหตุของการผ่าตัดแก้ไขประมาณ 6 ใน 1,000 ข้อ) [1] หากเกิด แพทย์จะผ่าตัดใส่แผ่นพลาสติกใหม่
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมบางส่วนโดยใช้หุ่นยนต์ช่วย VELYS
VELYS เป็นระบบหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัดข้อเข่าที่ไม่ต้องทำ CT scan ก่อนผ่าตัด ระบบจะวัดรูปร่างกระดูกและความตึงของเอ็นรอบข้อระหว่างผ่าตัด ช่วยวางแผนตำแหน่งข้อเทียมและช่วยตัดกระดูกให้ตรงตามแผน ศัลยแพทย์เป็นผู้ผ่าตัดและควบคุมทุกขั้นตอน การผ่าตัดเปลี่ยนบางส่วนด้วยระบบนี้ใช้ข้อเทียมชนิดผิวรองรับยึดแน่น (fixed-bearing) ที่ออกแบบมาใช้ร่วมกับระบบ และทำที่โรงพยา บาลสงขลานครินทร์เท่านั้น
วางข้อเทียมได้แม่นยำขึ้น
การรวบรวม 34 งานวิจัย (ข้อเข่าเทียมบางส่วนกว่า 68,000 ข้อ จากหุ่นยนต์หลายระบบ) พบว่าการใช้หุ่นยนต์ช่วยวางแนวข้อเทียมได้ใกล้แผนมากกว่า ภาวะแทรกซ้อนและการผ่าตัดแก้ไขในช่วงที่ติดตามน้อยกว่า และคะแนนการใช้งานดีกว่าเล็กน้อย [8]
ผู้ป่วยส่วนใหญ่ได้ผลดีจากการผ่าตัดทั้งแบบใช้และไม่ใช้หุ่นยนต์ แพทย์จะแนะนำแบบที่เหมาะกับสภาพข้อเข่าและความต้องการของผู้ป่วย ค่าใช้จ่ายของแต่ละแบบแตกต่างกัน ประเมินค่าใช้จ่ายเบื้องต้นได้ทาง LINE @khaninclinic หรือ Facebook khaninortho
เตรียมตัวก่อนผ่าตัด
สิ่งที่ควรทำก่อนวันผ่าตัด
✓ ตรวจเตรียมความพร้อมกับอายุรแพทย์และวิสัญญีแพทย์ตามที่นัด
✓ แจ้งยาที่ใช้อยู่ทั้งหมด เช่น ยาป้องกันเลือดแข็งตัว เช่น แอสไพริน หรือยาละลายลิ่มเลือด แพทย์จะบอกว่ายาตัวไหนต้องหยุดก่อนผ่าตัด และควรหยุดยาตามคำแนะนำของแพทย์เท่านั้น
✓ บริหารกล้ามเนื้อต้นขาทุกวันตั้งแต่ก่อนผ่าตัด
✓ รักษาฟันผุ แผลที่ผิวหนัง หรือการติดเชื้อให้หายก่อนผ่าตัด
✓ ฉีดยาเข้าข้อเข่าครั้งสุดท้ายห่างจากวันผ่าตัดอย่างน้อย 3 เดือน
อ่านรายละเอียดการเตรียมตัว ท่าบริหาร ยาที่ต้องแจ้งแพทย์ และวันนอนโรงพยาบาล →
วันผ่าตัดและการพักฟื้น
1
วันผ่าตัด
ส่วนใหญ่ใช้การฉีดยาชาที่หลัง ใช้เวลาผ่าตัดจริงประมาณ 1–1.5 ชั่วโมง (อยู่ในห้องผ่าตัดประมาณ 2–2.5 ชั่วโมง รวมการให้ยาระงับความรู้สึกและการเตรียมตัว) ไม่ใส่สายระบายเลือด เย็บแผลด้วยไหมละลายซึ่งไม่ต้องตัดไหม และควบคุมค วามปวดด้วยยาหลายชนิดร่วมกัน
2
12–24 ชั่วโมงหลังผ่าตัด
เริ่มลุกยืนและเดินด้วยอุปกรณ์ช่วยเดินพร้อมนักกายภาพบำบัด เริ่มฝึกงอและเหยียดเข่า และได้รับยาป้องกันลิ่มเลือดอุดตัน
3
กลับบ้านวันที่ 2–3 หลังผ่าตัด
เมื่อเดินได้ปลอดภัยและงอเข่าได้ตามเป้าหมาย
4
2–4 สัปดาห์แรก
ใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน ดูแลแผลให้แห้ง ฝึกเหยียดเข่าให้สุดและงอเข่าทุกวัน ประคบเย็นเมื่อบวม
5
4–8 สัปดาห์
ส่วนใหญ่กลับมาขับรถได้ประมาณ 4–6 สัปดาห์ เมื่อหยุดยาแก้ปวดที ่ทำให้ง่วงแล้ว เดินได้มั่นคง และเหยียบเบรกแรง ๆ ได้โดยไม่ปวด ผู้ที่ทำงานนั่งโต๊ะส่วนใหญ่กลับไปทำงานได้ใน 6–8 สัปดาห์ งานที่ใช้แรงมากต้องรอนานกว่านั้นตามที่แพทย์ประเมิน
6
3 เดือนแรก
ช่วงสำคัญของการฝึกงอและเหยียดเข่า ฝึกสม่ำเสมอเพื่อให้เข่าเคลื่อนไหวได้เต็มที่
นัดตรวจที่ 2 สัปดาห์ 6 สัปดาห์ 3 เดือน 6 เดือน และ 1 ปี จากนั้นปีละครั้ง อ่านการดูแลตัวเองหลังกลับบ้าน →
ข้อเข่าเทียมบางส่วนใช้ได้นานแค่ไหน และความเสี่ยงที่ควรรู้
ผู้ป่วยส่วนใหญ่ปวดน้อยลงและเดินได้ดีขึ้น ข้อเข่าเทียมบางส่วนชนิดผิวรองรับเคลื่อนที่ได้ใช้งานได้ครบ 10 ปีประมาณ 93% และครบ 15 ปีประมาณ 89% [1] ระยะเวลาจริงขึ้นกับอายุ น้ำหนักตัว กิจกรรม และการดูแลตัวเอง
ข้อเสื่อมด้านอื่นตามมาภายหลัง
เป็นสาเหตุหลักของการผ่าตัดแก้ไข [1] หากอาการรบกวนชีวิตประจำวัน ส่วนใหญ่แก้ไขด้วยการเปลี่ยนเป็นข้อเข่าเทียมทั้งข้อ
ข้อเทียมหลวม หรือแผ่นพลาสติกเลื่อนหลุด
พบไม่บ่อย [1] อาจต้องผ่าตัดแก้ไข
การติดเชื้อที่ข้อเทียม
ข้อมูลผู้ป่วยกว่า 26,000 รายพบประมาณ 1 ใน 100 รายในช่วง 2 ปีแรก [10] หากเกิดอาจต้องผ่าตัดซ้ำ ควรแจ้งทันตแพทย์หรือแพทย์ทุกครั้งว่าใส่ข้อเทียมก่อนทำฟันหรือทำหัตถการ
ลิ่มเลือดอุดตัน
ในหลอดเลือดดำที่ขา หรือหลุดไปอุดที่ปอด พบน้อยกว่าการเปลี่ยนทั้งข้อ [4] ป้องกันด้วยยาและการลุกเดินเร็ว
ยังปวดเข่าบางส่วน
ผู้ป่วยบางรายยังมีอาการปวดหลังผ่าตัด จึงควรคุยเรื่องความคาดหวังกับแพทย์ก่อนผ่าตัด
⚠ รีบมาพบแพทย์หลังผ่าตัด หากมี
ไข้ แผลบวมแดงหรือมีน้ำซึม ปวดเข่ามากขึ้นทันทีหรือเข่าขัดล็อก หรือน่องบวมและปวด หากหายใจเหนื่อยหรือเจ็บหน้าอก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
อ่านต่อ
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (ทั้งข้อ)
เมื่อข้อเข่าเสื่อมหลายด้าน การรักษา การผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ VELYS และการพักฟื้น
ข้อเข่าเสื่อม
อาการ ระยะของโรค และการรักษาเป็นขั้น ตั้งแต่บริหารกล้ามเนื้อจนถึงผ่าตัด
เรื่องเล่าจากผู้ป่วย
คลิปสั้นที่ผู้ป่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเล่าความรู้สึกของตัวเองในวันแรก ๆ หลังผ่าตัด
คำถามที่พบบ่อย
เอกสารอ้างอิง
Mohammad HR, Strickland L, Hamilton TW, Murray DW. Long-term outcomes of over 8,000 medial Oxford Phase 3 Unicompartmental Knees—a systematic review. Acta Orthop 2018;89:101–107.
Hamilton TW, et al. Evidence-based indications for mobile-bearing unicompartmental knee arthroplasty in a consecutive cohort of thousand knees. J Arthroplasty 2017;32:1779–1785.
Wilson HA, et al. Patient relevant outcomes of unicompartmental versus total knee replacement: systematic review and meta-analysis. BMJ 2019;364:l352.
Liddle AD, Judge A, Pandit H, Murray DW. Adverse outcomes after total and unicompartmental knee replacement in 101,330 matched patients: a study of data from the National Joint Registry for England and Wales. Lancet 2014;384:1437–1445.
Beard DJ, et al. The clinical and cost-effectiveness of total versus partial knee replacement in patients with medial compartment osteoarthritis (TOPKAT): 5-year outcomes of a randomised controlled trial. Lancet 2019;394:746–756.
Kleeblad LJ, et al. Larger range of motion and increased return to activity, but higher revision rates following unicompartmental versus total knee arthroplasty in patients under 65: a systematic review. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc 2018;26:1811–1822.
Bayliss LE, et al. The effect of patient age at intervention on risk of implant revision after total replacement of the hip or knee: a population-based cohort study. Lancet 2017;389:1424–1430.
Kanakala S, et al. Robotic assisted versus manual unicompartmental knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Orthop Surg 2026.
Clement ND, Haddad FS. A review and summary of the National Institute for Health and Care Excellence early value assessment of robotic-assisted surgery for orthopaedic procedures. Bone Joint J 2026;108-B:147–152.
Gordon AM, Nian P, Baidya J, Mont MA. Impact of neighborhood socioeconomic deprivation on implant complications after unicompartmental knee arthroplasty: a propensity-matched cohort study. Arch Orthop Trauma Surg 2026;146.
ข้อมูลในบทความนี้ใช้ประกอบการตัดสินใจเบื้องต้น ไม่ใช้แทนการตรวจและคำแนะนำจากแพทย์