top of page

Reclinic
หมอคณินทร์

บทความสุขภาพ · ข้อสะโพก · ท่าบริหาร

หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก
นั่งพื้น นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ
กราบไหว้ได้ไหม

คนไทยหลายคนนั่งพื้นกินข้าว นั่งพับเพียบฟังพระ หรือกราบพระเป็นประจำ จึงมักกังวลว่าหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกจะกลับมานั่งท่าเหล่านี้ได้ไหม และข้อเทียมจะหลุดหรือเปล่า หลายคนทำได้ โดยขึ้นกับหลายปัจจัย ทั้งการเคลื่อนไหวของสะโพกก่อนผ่าตัด แนวแผลผ่าตัด และการฝึกหลังผ่าตัด บทความนี้อธิบายว่างานวิจัยพบอะไร แต่ละท่างอสะโพกแค่ไหน ข้อเทียมปลอดภัยไหม และวิธีค่อย ๆ ฝึกพร้อมภาพประกอบ

รศ.นพ. คณินทร์ เอี่ยมธนาภรณ์ ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ Reclinic หาดใหญ่

เขียนและทบทวนโดย รศ.นพ. คณินทร์ เอี่ยมธนาภรณ์

ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ (ว.35052) · ทบทวนล่าสุด พฤศจิกายน 2569 · อ่านประมาณ 8 นาที

นั่งพื้นได้ที่ 6 เดือน (การศึกษาในไทย แผลด้านหลัง)

ราว 1 ใน 5

ราย [1]

ผู้ที่นั่งพื้นได้ก่อนผ่าตัด มีโอกาสนั่งพื้นได้หลังผ่าตัดมากกว่า

ราว 10 เท่า

นั่งขัดสมาธิงอสะโพก

ราว 100°

ร่วมกับกางและหมุนสะโพกออก [2]

ข้อหลุดหลังผ่าตัดแผลด้านหน้า

ไม่ถึง 1%

จาก 48 การศึกษา [3]

หลังเปลี่ยนข้อสะโพก นั่งพื้นได้แค่ไหน

การนั่งพื้น นั่งยอง และนั่งทับส้นเท้า เป็นท่าที่ต้องงอสะโพกมาก จึงมักกลับมาทำได้ช้ากว่าการเดินหรือการนั่งเก้าอี้ การศึกษาของ รศ.นพ. คณินทร์ และคณะ ที่โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ ในผู้ป่วย 240 รายที่ผ่าตัดผ่านแผลด้านหลัง พบว่าเมื่อครบ 6 เดือน ประมาณ 1 ใน 5 ราย นั่งพื้นได้ [1] ผลนี้แปลว่าแม้ไม่ใช่ทุกคน แต่ก็มีผู้ป่วยจำนวนหนึ่งกลับมานั่งพื้นได้ จึงไม่ควรห้ามผู้ป่วยทุกรายไม่ให้นั่งพื้น [1] ส่วนการผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าซึ่งไม่ต้องจำกัดท่าทาง อาจให้ผลต่างออกไป

ข้อมูลจากผู้ป่วยในเอเชีย ซึ่งนั่งพื้นเป็นประจำเหมือนคนไทย

✓  หลายคนกลับมานั่งพื้นได้ในระยะยาว การศึกษาในญี่ปุ่นที่ติดตามผู้ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกนานกว่า 10 ปี พบว่ามากกว่า 8 ใน 10 รายนั่งพื้น นั่งยอง และนั่งทับส้นเท้าได้ [4]

✓  ท่าที่งอสะโพกมากดีขึ้นช้ากว่า อาการปวดและการเดินดีขึ้นชัดตั้งแต่ 6 สัปดาห์หลังผ่าตัด แต่การนั่งทับส้นเท้าและการใช้ส้วมนั่งยองดีขึ้นช้ากว่ามาก แม้ผ่านไป 3 ปี [5]

✓  ค่อย ๆ ดีขึ้นได้หลายปี การศึกษาในญี่ปุ่นที่ติดตาม 10 ปีพบว่าความสามารถในการนั่งพื้นดีขึ้นต่อเนื่องจนถึงราว 2 ปีหลังผ่าตัด และผู้ที่นั่งพื้นได้น้อย มักพึงพอใจกับการใช้ชีวิตประจำวันน้อยกว่า [6]

ก่อนผ่าตัด แนะนำให้บอกแพทย์ว่าท่านั่งพื้นแบบไหนสำคัญกับชีวิตประจำวัน เช่น กราบพระ ละหมาด นั่งกินข้าวกับครอบครัว หรือนั่งทำงานบ้าน เพื่อวางเป้าหมายและแผนการฝึกร่วมกัน

อะไรมีผลต่อการนั่งพื้นหลังผ่าตัด

ผลของแต่ละคนแตกต่างกันตามหลายปัจจัย ทั้งการเคลื่อนไหวของสะโพกและเข่า ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และแนวแผลผ่าตัด

✓  นั่งพื้นได้แค่ไหนตั้งแต่ก่อนผ่าตัด เป็นปัจจัยสำคัญที่สุดในการศึกษาของ รศ.นพ. คณินทร์ และคณะ ผู้ที่นั่งพื้นได้ตั้งแต่ก่อนผ่าตัด มีโอกาสนั่งพื้นได้หลังผ่าตัดมากกว่าราว 10 เท่า ผู้ที่หมุนสะโพกออกได้มากและใช้งานสะโพกได้ดีก่อนผ่าตัดก็มีโอกาสมากขึ้นเช่นกัน [1]

✓  การงอสะโพกและกำลังกล้ามเนื้อหลังผ่าตัด การศึกษาในจีนพบว่าการนั่งยองเป็นเรื่องที่ผู้ป่วยให้ความสำคัญมาก และผู้ที่สะโพกเคลื่อนไหวได้น้อยหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง มักไม่พอใจกับการนั่งยองหลังผ่าตัด [7] การบริหารกล้ามเนื้อรอบสะโพกทุกวันจึงช่วยได้

✓  เข่าก็ต้องงอได้ด้วย การนั่งพื้นทุกท่าต้องงอเข่ามากควบคู่กับการงอสะโพก ผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อมหรือเคยเปลี่ยนข้อเข่าด้วย อาจนั่งพื้นได้จำกัดจากเข่า อ่านเรื่องนั่งพื้นและคุกเข่าหลังเปลี่ยนข้อเข่า →

✓  แนวแผลผ่าตัด การผ่าตัดผ่านแผลด้านหลังมักต้องระวังท่าทางในช่วงแรก เช่น งอสะโพกมากร่วมกับบิดขาเข้าด้านใน ส่วนการผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าไม่ตัดกล้ามเนื้อด้านหลังสะโพก และพบข้อหลุดน้อยกว่า [3][8] รศ.นพ. คณินทร์ ผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าเป็นหลัก หลังผ่าตัดจึงไม่ต้องจำกัดท่าทาง อ่านเรื่องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม →

แต่ละท่านั่งพื้น งอสะโพกแค่ไหน

แต่ละท่าใช้การเคลื่อนไหวของสะโพกต่างกัน การรู้ว่าท่าไหนง่ายกว่าช่วยให้เลือกฝึกได้ทีละขั้น

✓  นั่งขัดสมาธิ การศึกษาในคนจีนสุขภาพดีพบว่าสะโพกงอประมาณ 100 องศา ร่วมกับกางขาประมาณ 40 องศา และหมุนสะโพกออกประมาณ 35 องศา [2] เป็นท่าที่สะโพกกางและหมุนออก ซึ่งข้อสะโพกมั่นคงกว่าท่างอร่วมกับบิดขาเข้าด้านใน

✓  นั่งยองเท้าราบ การศึกษาในคนอินเดียพบว่าสะโพกงอเฉลี่ยประมาณ 95 องศา แต่แตกต่างกันมากในแต่ละคน บางคนงอมากกว่า 120 องศา [9] และการลุกจากท่านั่งยองต้องใช้แรงขามาก

✓  นั่งพับเพียบและก้มกราบ นั่งพับเพียบ สะโพกข้างหนึ่งหมุนเข้าและอีกข้างหมุนออก ส่วนการก้มกราบจนหน้าผากแตะพื้นต้องงอสะโพกมากที่สุดในท่าเหล่านี้ จึงมักเป็นท่าที่กลับมาทำได้หลังสุด

ยังไม่มีการศึกษาที่วัดมุมสะโพกในท่านั่งพับเพียบหรือก้มกราบแบบไทยโดยตรง จึงแนะนำให้ฝึกนั่งขัดสมาธิบนเบาะก่อน แล้วค่อย ๆ ไปท่าอื่นตามที่สะโพกงอได้

นั่งพื้นแล้ว ข้อสะโพกเทียมจะหลุดไหม

ข้อสะโพกหลุดเป็นสิ่งที่ผู้ป่วยกังวลมากที่สุด การรวบรวม 48 การศึกษา กว่า 46,000 สะโพก พบข้อหลุดหลังผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าประมาณ 0.8% เทียบกับ 1.8% ของแผลด้านหลัง [3] และข้อมูลทะเบียนข้อเทียมเนเธอร์แลนด์กว่า 260,000 ราย พบการผ่าตัดแก้ไขเพราะข้อหลุด 0.4% เทียบกับ 1.4% [8] แม้ในผู้ผ่าตัดผ่านแผลด้านหลัง การรวบรวมงานวิจัยก็พบว่าการให้ระวังท่าทางหลังผ่าตัดไม่ได้ทำให้ข้อหลุดน้อยลงอย่างชัดเจน [10] โดยพบข้อหลุดประมาณ 2.2% ทั้งในกลุ่มที่ระวังท่าทางและกลุ่มที่แทบไม่จำกัดท่าทาง [11] รศ.นพ. คณินทร์ จึงให้ผู้ป่วยที่ผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าค่อย ๆ กลับมานั่งพื้น นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ และกราบพระได้ เท่าที่ไม่ปวด

✓  ระวังการล้มมากกว่าตัวท่านั่ง การล้มเป็นสาเหตุของข้อสะโพกหลุดราว 1 ใน 4 [11] ช่วงที่กล้ามเนื้อยังไม่แข็งแรง การลงนั่งและลุกจากพื้นเสี่ยงล้มมากกว่า ควรมีโต๊ะหรือเก้าอี้ที่มั่นคงให้จับทุกครั้ง

✓  เจ็บเป็นตัวบอกว่าพอหรือยัง ความตึงที่ขาหนีบหรือก้นเล็กน้อยเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าปวด ให้เปลี่ยนท่า ลดเวลา หรือกลับไปท่าที่ง่ายกว่า แล้วค่อยลองใหม่

ค่อย ๆ ฝึกนั่งพื้นทีละขั้น

รศ.นพ. คณินทร์ ให้เริ่มฝึกได้เมื่อเดินได้มั่นคงด้วยตัวเองหรือไม้เท้า และลุกนั่งเก้าอี้ได้สบาย ฝึกเท่าที่ไม่ปวด มีโต๊ะหรือเก้าอี้ที่มั่นคงให้จับ และควรมีคนอยู่ด้วยในครั้งแรก ถ้าขั้นไหนปวด ให้กลับไปขั้นก่อนหน้า

1. นั่งเก้าอี้ให้เตี้ยลงทีละขั้น

เริ่มจากเก้าอี้ปกติ แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นเก้าอี้เตี้ย ม้านั่งเตี้ย และเบาะหนาบนพื้น ช่วยให้สะโพกค่อย ๆ ชินกับการงอมากขึ้น

ภาพวาดการฝึกนั่งเก้าอี้ให้เตี้ยลงทีละขั้น จากเก้าอี้ปกติ ม้านั่งเตี้ย ไปจนถึงเบาะบนพื้น

2. ลงนั่งพื้นข้างเก้าอี้

ยืนข้างเก้าอี้ มือจับพนักพิง ก้าวขาข้างที่ผ่าตัดไปด้านหลัง วางเข่าข้างที่ผ่าตัดลงบนเบาะก่อน ให้ขาข้างดีอยู่ด้านหน้ารับน้ำหนัก แล้ววางเข่าอีกข้าง จากนั้นค่อย ๆ เอนตัวนั่งลงบนเบาะด้านข้าง การลงและลุกผ่านท่านั่งข้างใช้การงอสะโพกและเข่าน้อยกว่าการลุกจากท่านั่งเหยียดขาตรง [12]

ภาพวาดการลงนั่งพื้นข้างเก้าอี้ วางเข่าข้างที่ผ่าตัดลงบนเบาะก่อน มือจับเก้าอี้

3. นั่งขัดสมาธิหรือพับเพียบบนเบาะ

นั่งบนเบาะหรือหมอนแข็งที่หนาพอ ช่วยให้สะโพกไม่ต้องงอมาก เริ่มจากนั่งขัดสมาธิ เมื่อสบายแล้วจึงลองนั่งพับเพียบ นั่งนานเท่าที่ไม่ปวด และเปลี่ยนท่าหรือเหยียดขาพักเป็นระยะ

ภาพวาดการนั่งขัดสมาธิบนเบาะหนา ช่วยให้สะโพกไม่ต้องงอมาก

4. ลุกจากพื้นอย่างปลอดภัย

จากท่านั่งข้าง พลิกตัวมาคุกเข่า หันเข้าหาเก้าอี้หรือโต๊ะที่มั่นคง วางมือบนเก้าอี้ ก้าวเท้าข้างที่ไม่ได้ผ่าตัดมาด้านหน้า แล้วดันตัวขึ้นด้วยขาข้างนั้นและแขนทั้งสองข้าง ในช่วงแรกหลังผ่าตัด ร่างกายมักลงน้ำหนักขาข้างที่ผ่าตัดน้อยกว่าอีกข้างราว 30% เวลาลุกขึ้นยืน และกลับมาเท่ากันในราว 1 ปี [13] การใช้ขาข้างดีนำจึงมั่นคงกว่าในช่วงนี้ เมื่อขาสองข้างแข็งแรงเท่ากันแล้ว ใช้ขาข้างไหนนำก็ได้ตามที่ถนัด

ภาพวาดการลุกจากพื้น ก้าวเท้าข้างที่ไม่ได้ผ่าตัดมาด้านหน้า แล้วดันตัวขึ้นโดยจับเก้าอี้

การฝึกลงนั่งและลุกจากพื้นเป็นประจำช่วยได้ การศึกษาในผู้สูงอายุพบว่าผู้ที่ฝึกสัปดาห์ละครั้ง ครั้งละ 20 นาที นาน 5 สัปดาห์ ลุกจากพื้นได้ทุกคน เทียบกับประมาณ 6 ใน 10 ของกลุ่มที่ดูวิดีโอเพียงอย่างเดียว [14] บริหารกล้ามเนื้อรอบสะโพกทุกวันควบคู่กันไป เพราะกล้ามเนื้อที่แข็งแรงช่วยให้ลงนั่งและลุกจากพื้นได้มั่นคง ดูท่าบริหารหลังผ่าตัด →

กราบไหว้ ทำบุญ อย่างสบายสะโพก

ภาพวาดการก้มกราบบนเบาะ โดยมีเก้าอี้อยู่ข้างตัว

ใจที่ตั้งมั่นสำคัญกว่าท่านั่ง ช่วงที่ยังนั่งพื้นหรือก้มกราบได้ไม่นาน มีวิธีช่วยให้กราบไหว้และร่วมงานบุญได้อย่างสบายสะโพก

✓  ไหว้พระหรือฟังพระสวดบนเก้าอี้ วัดและงานบุญหลายแห่งจัดเก้าอี้ไว้สำหรับผู้สูงอายุ นั่งเก้าอี้แล้วพนมมือไหว้ หรือก้มกราบบนเก้าอี้ได้

✓  ก้มกราบเท่าที่สะโพกงอได้ เมื่อนั่งพื้นได้สบายแล้ว ค่อย ๆ ก้มกราบบนเบาะ ไม่จำเป็นต้องก้มจนสุดตั้งแต่แรก

✓  ผู้ที่ละหมาด ท่าก้ม ท่าก้มกราบ และท่านั่ง ใช้หลักเดียวกัน ค่อย ๆ ฝึกเท่าที่ไม่ปวด มีที่จับเวลาลุก และนั่งเก้าอี้ได้ในช่วงที่ยังลงพื้นไม่สะดวก

✓  ลงนั่งและลุกช้า ๆ โดยมีที่จับ ใช้วิธีลงนั่งและลุกจากพื้นข้างบน และขอให้คนข้าง ๆ ช่วยพยุงได้

เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์

การรู้สึกตึงที่ขาหนีบหรือก้นระหว่างฝึกเป็นเรื่องปกติ แต่อาการต่อไปนี้ควรได้รับการตรวจ ไม่ควรรอจนถึงวันนัด

ปวดสะโพกขึ้นทันที รู้สึกสะโพกเคลื่อน ขาสั้นลงหรือบิดผิดรูป หรือลงน้ำหนักไม่ได้

อาจเป็นข้อสะโพกหลุด ซึ่งพบน้อย หลังผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าพบประมาณ 8 ใน 1,000 ราย [3] ไม่ควรดึงหรือขยับขาเอง ควรรีบไปโรงพยาบาล

ล้มขณะลงนั่งหรือลุกจากพื้น แล้วสะโพกปวด บวม หรือเดินไม่ได้

ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจร่างกายและเอกซเรย์

ปวดขาหนีบหรือสะโพกทุกครั้งที่นั่งพื้น และไม่ดีขึ้นใน 1–2 วัน

ควรหยุดฝึกท่านั้นไว้ก่อน และมาพบแพทย์เพื่อตรวจ

ครบ 3 เดือนแล้วยังงอสะโพกหรือนั่งพื้นไม่ได้ตามที่ตั้งเป้าไว้

แพทย์จะประเมินการเคลื่อนไหวของสะโพกและเข่า และวางแผนการฝึกให้

⚠  ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว หากมี

ไข้ แผลบวมแดงหรือมีน้ำหรือหนองซึม ปวดสะโพกขึ้นทันทีหรือขาบิดผิดรูป หรือน่องบวมและปวด หากหายใจเหนื่อยหรือเจ็บหน้าอก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ส่วนข้อสงสัยอื่น สอบถาม รศ.นพ. คณินทร์ ได้ทาง LINE @khaninclinic หรือ Facebook khaninortho

อ่านต่อ

ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม

ผ่าตัดแผลด้านหน้าคืออะไร พักฟื้นกี่วัน และความเสี่ยง

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม

ท่าบริหาร การป้องกันการติดเชื้อ และการใช้ชีวิตหลังผ่าตัด

เรื่องเล่าจากผู้ป่วย

คลิปสั้นที่ผู้ป่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมเล่าความรู้สึกของตัวเองช่วงพักฟื้น

อาการหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก แบบไหนปกติ

ปวด บวม ชาต้นขา ขายาวไม่เท่ากัน และอาการที่ควรพบแพทย์

นั่งพื้น คุกเข่า หลังเปลี่ยนข้อเข่า

ฝึกคุกเข่าและนั่งพื้นทีละขั้นพร้อมภาพ

คำถามที่พบบ่อย

นัดตรวจกับหมอคณินทร์

อยากกลับมานั่งพื้น นั่งพับเพียบ หรือกราบพระได้หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก ปรึกษา รศ.นพ. คณินทร์ ได้วันอังคาร–พฤหัสบดี 17.00–19.00 น. และเสาร์–อาทิตย์ 9.00–12.00 น.
โทร 062-498-3913 · LINE @khaninclinic · Facebook khaninortho

เอกสารอ้างอิง

  1. Nawatthakul A, Hongnaparak T, Iamthanaporn K, Yuenyongviwat V. The ability and factors related with floor sitting after total hip arthroplasty with a posterolateral approach. Orthop Rev (Pavia) 2022;14(4):37072.

  2. Zhou H, Liu A, Wang D, Zeng X, Wei S, Wang C. Kinematics of lower limbs of healthy Chinese people sitting cross-legged. Prosthet Orthot Int 2013;37:369–374.

  3. Xu W, et al. Comparison of direct anterior vs. posterior approach in primary total hip arthroplasty: a systematic review and meta-analysis on enhanced recovery after surgery. Front Surg 2025;12:1586187.

  4. Uemura K, Hamada H, Ando W, Takao M, Sugano N. Minimum 10 years clinical results of an anatomical short stem with a proximal hydroxyapatite coating. Mod Rheumatol 2021;31:1066–1072.

  5. Fujita K, Makimoto K, Mawatari M. Three-year follow-up study of health related QOL and lifestyle indicators for Japanese patients after total hip arthroplasty. J Orthop Sci 2016;21:191–198.

  6. Fujita K, Makimoto K, Tabuchi Y, Matsunaga-Myoji Y, Mawatari M. Oxford hip scores, floor-sitting score trajectories, and postoperative satisfaction rates at 10 years after primary total hip arthroplasty. J Arthroplasty 2023;38:2673–2679.

  7. Tang H, Du H, Tang Q, Yang D, Shao H, Zhou Y. Chinese patients' satisfaction with total hip arthroplasty: what is important and dissatisfactory? J Arthroplasty 2014;29:2245–2250.

  8. van Steenbergen LN, et al. Femoral head size and surgical approach affect dislocation and overall revision rates in total hip arthroplasty: up to 9-year follow-up data of 269,280 procedures in the Dutch Arthroplasty Register (LROI). Hip Int 2023;33:1056–1062.

  9. Hemmerich A, Brown H, Smith S, Marthandam SSK, Wyss UP. Hip, knee, and ankle kinematics of high range of motion activities of daily living. J Orthop Res 2006;24:770–781.

  10. Korfitsen CB, et al. Hip precautions after posterior-approach total hip arthroplasty among patients with primary hip osteoarthritis do not influence early recovery: a systematic review and meta-analysis of randomized and non-randomized studies with 8,835 patients. Acta Orthop 2023;94:141–151.

  11. Reimert J, Lockwood KJ, Hau R, Taylor NF. Are hip movement precautions effective in preventing prosthesis dislocation post hip arthroplasty using a posterior surgical approach? A systematic review and meta-analysis. Disabil Rehabil 2022;44:2560–2566.

  12. Burton E, Hill KD, Davey P, Ng YL, Williams SA. The biomechanics of healthy older adults rising from the floor independently. Int J Environ Res Public Health 2023;20:3507.

  13. Caplan N, Stewart S, Kashyap S, et al. The effect of total hip and hip resurfacing arthroplasty on vertical ground reaction force and impulse symmetry during a sit-to-stand task. Clin Biomech 2014;29:1164–1169.

  14. Seeley SC, Skelton DA, Tan CW, Stansfield B, Dall PM. Comparing the impact of active floor-rise training with video demonstration on fear of falling and independent floor-rise ability in older adults living in the community: a pilot cluster randomised controlled trial. Age Ageing 2026;55(3):afag064.

  15. Makabe S, Kume Y, Akagawa Y, Wakasa M, Ito K, Kijima H. Discharge planning and challenges for patients with Asian lifestyles following total hip arthroplasty: national survey design in Japan. Orthop Nurs 2023;42:115–122.

ข้อมูลในบทความนี้ใช้ประกอบการดูแลตัวเองเบื้องต้น ไม่ใช้แทนการตรวจและคำแนะนำจากแพทย์

bottom of page