Reclinic
หมอคณินทร์
หน้าแรก › บทความสุขภาพ › ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม › นั่งพื้นและกราบไหว้
บทความสุขภาพ · ข้อสะโพก · ท่าบริหาร
หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก
นั่งพื้น นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ
กราบไหว้ได้ไหม
คนไทยหลายคนนั่งพื้นกินข้าว นั่งพับเพียบฟังพระ หรือกราบพระเป็นประจำ จึงมักกังวลว่าหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกจะกลับมานั่งท่าเหล่านี้ได้ไหม และข้อเทียมจะหลุดหรือเปล่า หลายคนทำได้ โดยขึ้นกับหลายปัจจัย ทั้งการเคลื่อนไหวของสะโพกก่อนผ่าตัด แนวแผลผ่าตัด และการฝึกหลังผ่าตัด บทความนี้อธิบายว่างานวิจัยพบอะไร แต่ละท่างอสะโพกแค่ไหน ข้อเทียมปลอดภัยไหม และวิธีค่อย ๆ ฝึกพร้อมภาพประกอบ

เขียนและทบทวนโดย รศ.นพ. คณินทร์ เอี่ยมธนาภรณ์
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ (ว.35052) · ทบทวนล่าสุด พฤศจิกายน 2569 · อ่านประมาณ 8 นาที
หลังเปลี่ยนข้อสะโพก นั่งพื้นได้แค่ไหน
การนั่งพื้น นั่งยอง และนั่งทับส้นเท้า เป็นท่าที่ต้องงอสะโพกมาก จึงมักกลับมาทำได้ช้ากว่าการเดินหรือการนั่งเก้าอี้ การศึกษาของ รศ.นพ. คณินทร์ และคณะ ที่โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ ในผู้ป่วย 240 รายที่ผ่าตัดผ่านแผลด้านหลัง พบว่าเมื่อครบ 6 เดือน ประมาณ 1 ใน 5 ราย นั่งพื้นได้ [1] ผลนี้แปลว่าแม้ไม่ใช่ทุกคน แต่ก็มีผู้ป่วยจำนวนหนึ่งกลับมานั่งพื้นได้ จึงไม่ควรห้ามผู้ป่วยทุกรายไม่ให้นั่งพื้น [1] ส่วนการผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าซึ่งไม่ต้องจำกัดท่าทาง อาจให้ผลต่างออกไป
ข้อมูลจากผู้ป่วยในเอเชีย ซึ่งนั่งพื้นเป็นประจำเหมือนคนไทย
✓ หลายคนกลับมานั่งพื้นได้ในระยะยาว การศึกษาในญี่ปุ่นที่ติดตามผู้ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกนานกว่า 10 ปี พบว่ามากกว่า 8 ใน 10 รายนั่งพื้น นั่งยอง และนั่งทับส้นเท้าได้ [4]
✓ ท่าที่งอสะโพกมากดีขึ้นช้ากว่า อาการปวดและการเดินดีขึ้นชัดตั้งแต่ 6 สัปดาห์หลังผ่าตัด แต่การนั่งทับส้นเท้าและการใช้ส้วมนั่งยองดีขึ้นช้ากว่ามาก แม้ผ่านไป 3 ปี [5]
✓ ค่อย ๆ ดีขึ้นได้หลายปี การศึกษาในญี่ปุ่นที่ติดตาม 10 ปีพบว่าความสามารถในการนั่งพื้นดีขึ้นต่อเนื่องจนถึงราว 2 ปีหลังผ่าตัด และผู้ที่นั่งพื้นได้น้อย มักพึงพอใจกับการใช้ชีวิตประจำวันน้อยกว่า [6]
ก่อนผ่าตัด แนะนำให้บอกแพทย์ว่าท่านั่งพื้นแบบไหนสำคัญกับชีวิตประจำวัน เช่น กราบพระ ละหมาด นั่งกินข้าวกับครอบครัว หรือนั่งทำงานบ้าน เพื่อวางเป้าหมายและแผนการฝึกร่วมกัน
อะไรมีผลต่อการนั่งพื้นหลังผ่าตัด
ผลของแต่ละคนแตกต่างกันตามหลายปัจจัย ทั้งการเคลื่อนไหวของสะโพกและเข่า ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และแนวแผลผ่าตัด
✓ นั่งพื้นได้แค่ไหนตั้งแต่ก่อนผ่าตัด เป็นปัจจัยสำคัญที่สุดในการศึกษาของ รศ.นพ. คณินทร์ และคณะ ผู้ที่นั่งพื้นได้ตั้งแต่ก่อนผ่าตัด มีโอกาสนั่งพื้นได้หลังผ่าตัดมากกว่าราว 10 เท่า ผู้ที่หมุนสะโพกออกได้มากและใช้งานสะโพกได้ดีก่อนผ่าตัดก็มีโอกาสมากขึ้นเช่นกัน [1]
✓ การงอสะโพกและกำลังกล้ามเนื้อหลังผ่าตัด การศึกษาในจีนพบว่าการนั่งยองเป็นเรื่องที่ผู้ป่วยให้ความสำคัญมาก และผู้ที่สะโพกเคลื่อนไหวได้น้อยหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง มักไม่พอใจกับการนั่งยองหลังผ่าตัด [7] การบริหารกล้ามเนื้อรอบสะโพกทุกวันจึงช่วยได้
✓ เข่าก็ต้องงอได้ด้วย การนั่งพื้นทุกท่าต้องงอเข่ามากควบคู่กับการงอสะโพก ผู้ที่มีข้อเข่าเสื่อมหรือเคยเปลี่ยนข้อเข่าด้วย อาจนั่งพื้นได้จำกัดจากเข่า อ่านเรื่องนั่งพื้นและคุกเข่าหลังเปลี่ยนข้อเข่า →
✓ แนวแผลผ่าตัด การผ่าตัดผ่านแผลด้านหลังมักต้องระวังท่าทางในช่วงแรก เช่น งอสะโพกมากร่วมกับบิดขาเข้าด้านใน ส่วนการผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าไม่ตัดกล้ามเนื้อด้านหลังสะโพก และพบข้อหลุดน้อยกว่า [3][8] รศ.นพ. คณินทร์ ผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าเป็นหลัก หลังผ่าตัดจึงไม่ต้องจำกัดท่าทาง อ่านเรื่องผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม →
แต่ละท่านั่งพื้น งอสะโพกแค่ไหน
แต่ละท่าใช้การเคลื่อนไหวของสะโพกต่างกัน การรู้ว่าท่าไหนง่ายกว่าช่วยให้เลือกฝึกได้ทีละขั้น
✓ นั่งขัดสมาธิ การศึกษาในคนจีนสุขภาพดีพบว่าสะโพกงอประมาณ 100 องศา ร่วมกับกางขาประมาณ 40 องศา และหมุนสะโพกออกประมาณ 35 องศา [2] เป็นท่าที่สะโพกกางและหมุนออก ซึ่งข้อสะโพกมั่นคงกว่าท่างอร่วมกับบิดขาเข้าด้านใน
✓ นั่งยองเท้าราบ การศึกษาในคนอินเดียพบว่าสะโพกงอเฉลี่ยประมาณ 95 องศา แต่แตกต่างกันมากในแต่ละคน บางคนงอมากกว่า 120 องศา [9] และการลุกจากท่านั่งยองต้องใช้แรงขามาก
✓ นั่งพับเพียบและก้มกราบ นั่งพับเพียบ สะโพกข้างหนึ่งหมุนเข้าและอีกข้างหมุนออก ส่วนการก้มกราบจนหน้าผากแตะพื้นต้องงอสะโพกมากที่สุดในท่าเหล่านี้ จึงมักเป็นท่าที่กลับมาทำได้หลังสุด
ยังไม่มีการศึกษาที่วัดมุมสะโพกในท่านั่งพับเพียบหรือก้มกราบแบบไทยโดยตรง จึงแนะนำให้ฝึกนั่งขัดสมาธิบนเบาะก่อน แล้วค่อย ๆ ไปท่าอื่นตามที่สะโพกงอได้
นั่งพื้นแล้ว ข้อสะโพกเทียมจะหลุดไหม
ข้อสะโพกหลุดเป็นสิ่งที่ผู้ป่วยกังวลมากที่สุด การรวบรวม 48 การศึกษา กว่า 46,000 สะโพก พบข้อหลุดหลังผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าประมาณ 0.8% เทียบกับ 1.8% ของแผลด้านหลัง [3] และข้อมูลทะเบียนข้อเทียมเนเธอร์แลนด์กว่า 260,000 ราย พบการผ่าตัดแก้ไขเพราะข้อหลุด 0.4% เทียบกับ 1.4% [8] แม้ในผู้ผ่าตัดผ่านแผลด้านหลัง การรวบรวมงานวิจัยก็พบว่าการให้ระวังท่าทางหลังผ่าตัดไม่ได้ทำให้ข้อหลุดน้อยลงอย่างชัดเจน [10] โดยพบข้อหลุดประมาณ 2.2% ทั้งในกลุ่มที่ระวังท่าทางและกลุ่มที่แทบไม่จำกัดท่าทาง [11] รศ.นพ. คณินทร์ จึงให้ผู้ป่วยที่ผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าค่อย ๆ กลับมานั่งพื้น นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ และกราบพระได้ เท่าที่ไม่ปวด
✓ ระวังการล้มมากกว่าตัวท่านั่ง การล้มเป็นสาเหตุของข้อสะโพกหลุดราว 1 ใน 4 [11] ช่วงที่กล้ามเนื้อยังไม่แข็งแรง การลงนั่งและลุกจากพื้นเสี่ยงล้มมากกว่า ควรมีโต๊ะหรือเก้าอี้ที่มั่นคงให้จับทุกครั้ง
✓ เจ็บเป็นตัวบอกว่าพอหรือยัง ความตึงที่ขาหนีบหรือก้นเล็กน้อยเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าปวด ให้เปลี่ยนท่า ลดเวลา หรือกลับไปท่าที่ง่ายกว่า แล้วค่อยลองใหม่
ค่อย ๆ ฝึกนั่งพื้นทีละขั้น
รศ.นพ. คณินทร์ ให้เริ่มฝึกได้เมื่อเดินได้มั่นคงด้วยตัวเองหรือไม้เท้า และลุกนั่งเก้าอี้ได้สบาย ฝึกเท่าที่ไม่ปวด มีโต๊ะหรือเก้าอี้ที่มั่นคงให้จับ และควรมีคนอยู่ด้วยในครั้งแรก ถ้าขั้นไหนปวด ให้กลับไปขั้นก่อนหน้า
1. นั่งเก้าอี้ให้เตี้ยลงทีละขั้น
เริ่มจากเก้าอี้ปกติ แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเป ็นเก้าอี้เตี้ย ม้านั่งเตี้ย และเบาะหนาบนพื้น ช่วยให้สะโพกค่อย ๆ ชินกับการงอมากขึ้น

2. ลงนั่งพื้นข้างเก้าอี้
ยืนข้างเก้าอี้ มือจับพนักพิง ก้าวขาข้างที่ผ่าตัดไปด้านหลัง วางเข่าข้างที่ผ่าตัดลงบนเบาะก่อน ให้ขาข้างดีอยู่ด้านหน้ารับน้ำหนัก แล้ววางเข่าอีกข้าง จากนั้นค่อย ๆ เอนตัวนั่งลงบนเบาะด้านข้าง การลงและลุกผ่านท่านั่งข้างใช้การงอสะโพกและเข่าน้อ ยกว่าการลุกจากท่านั่งเหยียดขาตรง [12]

3. นั่งขัดสมาธิหรือพับเพียบบนเบาะ
นั่งบนเบาะหรือหมอนแข็งที่หนาพอ ช่วยให้สะโพกไม่ต้องงอมาก เริ่มจากนั่งขัดสมาธิ เมื่อสบายแล้วจึงลองนั่งพับเพียบ นั่งนานเท่าที่ไม่ปวด และเปลี่ยนท่าหรือเหยียดขาพักเป็นระยะ

4. ลุกจากพื้นอย่างปลอดภัย
จากท่านั่งข้าง พลิกตัวมาคุกเข่า หันเข้าหาเก้าอี้หรือโต๊ะที่มั่นคง วางมือบนเก้าอี้ ก้าวเท้าข้างที่ไม่ได้ผ่าตัดมาด้านหน้า แล้วดันตัวขึ้นด้วยขาข้างนั้นและแขนทั้งสองข้าง ในช่วงแรกหลังผ่าตัด ร่างกายมักลงน้ำหนักขาข้างที่ผ่าตัดน้อยกว่าอีกข้างราว 30% เวลาลุกขึ้นยืน และกลับม าเท่ากันในราว 1 ปี [13] การใช้ขาข้างดีนำจึงมั่นคงกว่าในช่วงนี้ เมื่อขาสองข้างแข็งแรงเท่ากันแล้ว ใช้ขาข้างไหนนำก็ได้ตามที่ถนัด

การฝึกลงนั่งและลุกจากพื้นเป็นประจำช่วยได้ การศึกษาในผู้สูงอายุพบว่าผู้ที่ฝึกสัปดาห์ละครั้ง ครั้งละ 20 นาที นาน 5 สัปดาห์ ลุกจากพื้นได้ทุกคน เทียบกับประมาณ 6 ใน 10 ของกลุ่มที่ดูวิดีโอเพียงอย่างเดียว [14] บริหารกล้ามเนื้อรอบสะโพกทุกวันควบคู่กันไป เพราะกล้ามเนื้อที่แข็งแรงช่วยให้ลงนั่งและลุกจากพื้นได้มั่นคง ดูท่าบริหารหลังผ่าตัด →
กราบไหว้ ทำบุญ อย่างสบายสะโพก

ใจที่ตั้งมั่นสำคัญกว่าท่านั่ง ช่วงที่ยังนั่งพื้นหรือก้มกราบได้ไม่นาน มีวิธีช่วยให้กราบไหว้และร่วมงานบุญได้อย่างสบายสะโพก
✓ ไหว้พระหรือฟังพระสวดบนเก้าอี้ วัดและงานบุญหลายแห่งจัดเก้าอี้ไว้สำหรับผู้สูงอายุ นั่งเก้าอี้แล้วพนมมือไหว้ หรือก้มกราบบนเก้าอี้ได้
✓ ก้มกราบเท่าที่สะโพกงอได้ เมื่อนั่งพื้นได้สบายแล้ว ค่อย ๆ ก้มกราบบนเบาะ ไม่จำเป็นต้องก้มจนสุดตั้งแต่แรก
✓ ผู้ที่ละหมาด ท่าก้ม ท่าก้มกราบ และท่านั่ง ใช้หลักเดียวกัน ค่อย ๆ ฝึกเท่าที่ไม่ปวด มีที่จับเวลาลุก และนั่งเก้าอี้ได้ในช่วงที่ยังลงพื้นไม่สะดวก
✓ ลงนั่งและลุกช้า ๆ โดยมีที่จับ ใช้วิธีลงนั่งและลุกจากพื้นข้างบน และขอให้คนข้าง ๆ ช่วยพยุงได้
เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์
การรู้สึกตึงที่ขาหนีบหรือก้นระหว่างฝึกเป็นเรื่องปกติ แต่อาการต่อไปนี้ควรได้รับการตรวจ ไม่ควรรอจนถึงวันนัด
ปวดสะโพกขึ้นทันที รู้สึกสะโพกเคลื่อน ขาสั้นลงหรือบิดผิดรูป หรือลงน้ำหนักไม่ได้
อาจเป็นข้อสะโพกหลุด ซึ่งพบน้อย หลังผ่าตัดผ่านแผลด้านหน้าพบประมาณ 8 ใน 1,000 ราย [3] ไม่ควรดึงหรือขยับขาเอง ควรรีบไปโรงพยาบาล
ล้มขณะลงนั่งหรือลุกจากพื้น แล้วสะโพกปวด บวม หรือเดินไม่ได้
ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจร่างกายและเอกซเรย์
ปวดขาหนีบหรือสะโพกทุกครั้งที่นั่งพื้น และไม่ดีขึ้นใน 1–2 วัน
ควรหยุดฝึกท่านั้นไว้ก่อน และมาพบแพทย์เพื่อตรวจ
ครบ 3 เดือนแล้วยังงอสะโพกหรือนั่งพื้นไม่ได้ตามที่ตั้งเป้าไว้
แพทย์จะประเมินการเคลื่อนไหวของสะโพกและเข่า และวางแผนการฝึกให้
⚠ ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว หากมี
ไข้ แผลบวมแดงหรือมีน้ำหรือหนองซึม ปวดสะโพกขึ้นทันทีหรือขาบิดผิดรูป หรือน่องบวมและปวด หากหายใจเหนื่อยหรือเจ็บหน ้าอก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ส่วนข้อสงสัยอื่น สอบถาม รศ.นพ. คณินทร์ ได้ทาง LINE @khaninclinic หรือ Facebook khaninortho
อ่านต่อ
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม
ผ่าตัดแผลด้านหน้าคืออะไร พักฟื้นกี่วัน และความเสี่ยง
การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม
ท่าบริหาร การป้องกันการติดเชื้อ และการใช้ชีวิตหลังผ่าตัด
เรื่องเล่าจากผู้ป่วย
คลิปสั้นที่ผู้ป่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมเล่าความรู้สึกของตัวเอง ช่วงพักฟื้น
อาการหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก แบบไหนปกติ
ปวด บวม ชาต้นขา ขายาวไม่เท่ากัน และอาการที่ควรพบแพทย์
นั่งพื้น คุกเข่า หลังเปลี่ยนข้อเข่า
ฝึกคุกเข่าและนั่งพื้นทีละขั้นพร้อมภาพ
คำถามที่พบบ่อย
เอกสารอ้างอิง
Nawatthakul A, Hongnaparak T, Iamthanaporn K, Yuenyongviwat V. The ability and factors related with floor sitting after total hip arthroplasty with a posterolateral approach. Orthop Rev (Pavia) 2022;14(4):37072.
Zhou H, Liu A, Wang D, Zeng X, Wei S, Wang C. Kinematics of lower limbs of healthy Chinese people sitting cross-legged. Prosthet Orthot Int 2013;37:369–374.
Xu W, et al. Comparison of direct anterior vs. posterior approach in primary total hip arthroplasty: a systematic review and meta-analysis on enhanced recovery after surgery. Front Surg 2025;12:1586187.
Uemura K, Hamada H, Ando W, Takao M, Sugano N. Minimum 10 years clinical results of an anatomical short stem with a proximal hydroxyapatite coating. Mod Rheumatol 2021;31:1066–1072.
Fujita K, Makimoto K, Mawatari M. Three-year follow-up study of health related QOL and lifestyle indicators for Japanese patients after total hip arthroplasty. J Orthop Sci 2016;21:191–198.
Fujita K, Makimoto K, Tabuchi Y, Matsunaga-Myoji Y, Mawatari M. Oxford hip scores, floor-sitting score trajectories, and postoperative satisfaction rates at 10 years after primary total hip arthroplasty. J Arthroplasty 2023;38:2673–2679.
Tang H, Du H, Tang Q, Yang D, Shao H, Zhou Y. Chinese patients' satisfaction with total hip arthroplasty: what is important and dissatisfactory? J Arthroplasty 2014;29:2245–2250.
van Steenbergen LN, et al. Femoral head size and surgical approach affect dislocation and overall revision rates in total hip arthroplasty: up to 9-year follow-up data of 269,280 procedures in the Dutch Arthroplasty Register (LROI). Hip Int 2023;33:1056–1062.
Hemmerich A, Brown H, Smith S, Marthandam SSK, Wyss UP. Hip, knee, and ankle kinematics of high range of motion activities of daily living. J Orthop Res 2006;24:770–781.
Korfitsen CB, et al. Hip precautions after posterior-approach total hip arthroplasty among patients with primary hip osteoarthritis do not influence early recovery: a systematic review and meta-analysis of randomized and non-randomized studies with 8,835 patients. Acta Orthop 2023;94:141–151.
Reimert J, Lockwood KJ, Hau R, Taylor NF. Are hip movement precautions effective in preventing prosthesis dislocation post hip arthroplasty using a posterior surgical approach? A systematic review and meta-analysis. Disabil Rehabil 2022;44:2560–2566.
Burton E, Hill KD, Davey P, Ng YL, Williams SA. The biomechanics of healthy older adults rising from the floor independently. Int J Environ Res Public Health 2023;20:3507.
Caplan N, Stewart S, Kashyap S, et al. The effect of total hip and hip resurfacing arthroplasty on vertical ground reaction force and impulse symmetry during a sit-to-stand task. Clin Biomech 2014;29:1164–1169.
Seeley SC, Skelton DA, Tan CW, Stansfield B, Dall PM. Comparing the impact of active floor-rise training with video demonstration on fear of falling and independent floor-rise ability in older adults living in the community: a pilot cluster randomised controlled trial. Age Ageing 2026;55(3):afag064.
Makabe S, Kume Y, Akagawa Y, Wakasa M, Ito K, Kijima H. Discharge planning and challenges for patients with Asian lifestyles following total hip arthroplasty: national survey design in Japan. Orthop Nurs 2023;42:115–122.
ข้อมูลในบทความนี้ใช้ประกอบการดูแลตัวเองเบื้องต้น ไม่ใช้แทนการตรวจและคำแนะนำจากแพทย์