Reclinic
หมอคณินทร์
หน้าแรก › บทความสุขภาพ › ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม › นอนไม่หลับ ท้องผูก และอารมณ์
บทความสุขภาพ · ข้อเทียม · หลังผ่าตัด
หลังเปลี่ยนข้อเทียม
นอนไม่หลับ ท้องผูก และอารมณ์ไม่ดี ดูแลอย่างไร
ช่วงสัปดาห์แรก ๆ หลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าหรือข้อสะโพก หลายคนนอนหลับไม่สนิท ถ่ายยากกว่าปกติ หรือรู้สึกเศร้า หงุดหงิด และกังวลโดยไม่ทราบสาเหตุ อาการเหล่านี้พบได้บ่อย ส่วนใหญ่เป็นชั่วคราว และดูแลได้ที่บ้าน บทความนี้อธิบายว่าทำไมจึงเกิดขึ้น วิธีปฏิบัติที่ทำได้จริง และเมื่อไหร่ควรพบแพทย์

เขียนและทบทวนโดย รศ.นพ. คณินทร์ เอี่ยมธนาภรณ์
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ (ว.35052) · ทบทวนล่าสุด พฤศจิกายน 2569 · อ่านประมาณ 6 นาที
ทำไมหลังผ่าตัดจึงนอนไม่หลับ ท้องผูก หรืออารมณ์ไม่ดี
หลังผ่าตัด ร่างกายต้องรับมือกับอาการปวด ยาแก้ปวด การเคลื่อนไหวที่น้อยลง และกิจวัตรที่เปลี่ยนไปพร้อมกัน ทั้งสามเรื่องนี ้จึงมักเกิดคู่กันและส่งผลต่อกัน การรวบรวมงานวิจัยพบว่าผู้ที่นอนหลับได้ดีขึ้นในช่วงผ่าตัด มีอาการปวดน้อยลงในช่วงวันแรก ๆ [6] ส่วนการนอนอยู่บนเตียงนาน และความกังวล ก็เพิ่มโอกาสท้องผูกหลังผ่าตัด [7] การดูแลเรื่องใดเรื่องหนึ่งให้ดีขึ้น จึงช่วยเรื่องอื่นไปด้วย
ส่วนใหญ่เป็นอาการชั่วคราว และดีขึ้นเมื่อปวดน้อยลงและกลับมาเดินได้มากขึ้น ไม่ได้แปลว่าการผ่าตัดมีปัญหา
นอนไม่หลับหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อ
การศึกษาที่ใช้อุปกรณ์สวมข้อมือวัดการนอนพบว่า ในช่วงวั นแรก ๆ หลังผ่าตัด ผู้ป่วยหลับได้สั้นลง ตื่นบ่อยขึ้น และค่อย ๆ ดีขึ้นในหลายวันถึงหลายสัปดาห์ต่อมา [8] สาเหตุที่พบบ่อยคือปวดตอนกลางคืน หาท่านอนที่สบายไม่ได้ ต้องลุกเข้าห้องน้ำ และนอนกลางวันมากเกินไป การรวบรวมงานวิจัยในผู้ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าพบว่าการนอนมักกลับมาดีขึ้นหลัง 3 เดือน พร้อมกับอาการปวดที่ลดลง [1]
วิธีช่วยให้นอนหลับได้ดีขึ้น
✓ กินยาแก้ปวดตามที่แพทย์สั่งก่อนนอน ร่วมกับประคบเย็นที่ข้อครั้งละ 15–20 นาทีก่อนเข้านอน ถ้ายังปวดจนนอนไม่ได้หลายคืน ควรแจ้งแพทย์เพื่อปรับยา อ่านเรื่องอาการปวดหลังผ่าตัด →
✓ จัดท่านอนให้สบาย ผ่าตัดข้อเข่า: นอนหงาย วางหมอนใต้น่องหรือส้นเท้าให้เข่าเหยียดตรง ไม่ควรหนุนหมอนใต้เข่า ผ่าตัดข้อสะโพกทางด้านหน้า: นอนหงาย หรือนอนตะแคงได้ทั้งสองข้าง จะวางหมอนระหว่างเข่าหรือไม่ก็ได้ตามความสบาย ท่านอนไม่มีผลต่อการหลุดของข้อสะโพกเทียม ผู้ที่ผ่าตัดที่โรงพยาบาลอื่น ให้ทำตามคำแนะนำของแพทย์ที่ผ่าตัด
✓ ให้กลางวันเป็นกลางวัน ตื่นนอนเวลาเดิมทุกวัน เปิดม่านรับแสงตอนเช้า เดินและบริหารตามโปรแกรมในช่วงกลางวัน งีบสั้น ๆ ได้ การงีบไม่ทำให้การนอนกลางคืนแย่ลงในผู้สูงอายุ [9] แต่ไม่ควรเกิน 30 นาที เพราะการงีบนานเป็นประจำสัมพันธ์กับโรคหัวใจและความดันโลหิตสูง [10] ถ้าเข้านอนประมาณ 3–4 ทุ่ม ควรดื่มกาแฟ ชา หรือเครื่องดื่มชูกำลังก่อนเที่ยง เพราะกาแฟหนึ่งแก้วยังรบกวนการนอนได้ถ้าดื่มภายในประมาณ 9 ชั่วโมงก่อนนอน [11]
✓ เตรียมห้องนอนให้ลุกเข้าห้องน้ำได้ปลอดภัย เปิดไฟดวงเล็กไว้ทางไปห้องน้ำ วางไม้เท้าหรือที่ช่วยเดินไว้ข้างเตียง และลดการดื่มน้ำมากในช่วง 2 ชั่วโมงก่อนนอน (ดื่มให้พอในช่วงกลางวันแทน)
✓ ผ่อนคลายก่อนนอน หายใจช้า ๆ ลึก ๆ ฟังเพลงเบา ๆ หรือสวดมนต์ งดดูโทรศัพท์บนเตียง การรวบรวมงานวิจัยพบว่าวิธีที่ไม่ใช้ยา เช่น การดูแลและให้ความรู้โดยพยาบาล การจัดห้องให้เงียบและมืด และการผ่อนคลาย ช่วยให้คุณภาพการนอนดีขึ้น [12]
✓ ไม่ซื้อยานอนหลับหรือเมลาโทนินมากินเอง งานวิจัยแบบสุ่มพบว่าเมลาโทนินไม่ได้ช่วยให้นอนหลับดีขึ้นหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อ [13] ยานอนหลับบางชนิดช่วยได้ในระยะสั้น แต่มีผลข้างเคียง [14] และยาที่ทำให้ง่วงซึมเพิ่มโอกาสหกล้มหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อ [15] ถ้านอนไม่หลับมากจนกระทบการฟื้นตัว แพทย์อาจให้ยาช่วยนอนระยะสั้นเป็นรายบุคคล
ถ้าลองวิธีเหล่านี้แล้วยังนอนไม่หลับติดต่อกันหลายสัปดาห์ จนกลางวันไม่มีแรงบริหาร ควรแจ้งแพทย์
ท้องผูกหลังผ่าตัด
ท้องผูกเป็นปัญหาที่พบบ่อยและทำให้อึดอัดมาก โดยเฉพาะในช่วงที่นอนโรงพยาบาล ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ทำให้ลำไส้เคลื่อนไหวช้าลง การรวบรวม 15 การศึกษาพบว่าผู้ใช้ยากลุ่มนี้มีอาการท้องผูกประมาณ 4 ใน 10 ราย [3] นอกจากยา การเคลื่อนไหวน้อย กินและดื่มน้อยลง และการใช้ห้องน้ำที่ไม่คุ้นเคย ก็มีส่วนด้วย การศึกษาหนึ่งในผู้ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกพบว่าผู้ที่นอนอยู่บนเตียงนานกว่า 48 ชั่วโมง ผู้ที่ท้องผูกง่ายอยู่เดิม ผู้ที่อายุมากกว่า 70 ปี และผู้ที่มีความกังวล มีโอกาสท้องผูกสูงกว่า [7] การใช้ยาแก้ปวดหลายชนิดร่วมกันช่วยลดความจำเป็นในการใช้ยากลุ่มนี้ การศึกษาของ รศ.นพ. คณินทร์ และคณะพบว่าการให้ยาต้านการอักเสบตั้งแต่ก่อนผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า ช่วยลดการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ในวันแรก [16] หลังกลับบ้าน เมื่อเดินได้มากขึ้นและใช้ยาแก้ปวดน้อยลง ส่วนใหญ่จะถ่ายได้ดีขึ้น
ลุกเดินบ่อย ๆ
การเดินช่วยให้ลำไส้ทำงาน ลุกเดินทุก 1–2 ชั่วโมงในช่วงกลางวันตามที่ทำได้ ร่วมกับบริหารตามโปรแกรม ไม่ควรนอนอยู่บนเตียงทั้งวัน [7] ดูท่าบริหารหลังผ่าตัด →
ดื่มน้ำและก ินผักผลไม้ให้พอ
ดื่มน้ำวันละประมาณ 1.5–2 ลิตร (ประมาณ 6–8 แก้ว) ถ้าแพทย์ไม่ได้จำกัดน้ำเพราะโรคหัวใจหรือโรคไต ร่วมกับกินผัก ผลไม้ และธัญพืชทุกมื้อ เช่น มะละกอสุก ส้ม ฝรั่ง ลูกพรุน ข้าวกล้อง งานวิจัยแบบสุ่มพบว่าการกินใยอาหารให้พอร่วมกับดื่มน้ำประมาณ 2 ลิตรต่อวัน ช่วยให้ถ่ายบ่อยขึ้นและใช้ยาระบายน้อยลง มากกว่าการกินใยอาหารอย่างเดียว [17]
เข้าห้องน้ำให้เป็นเวลา และนวดท้อง
ลองนั่งถ่ายหลังอาหารเช้าทุกวัน ไม่ต้องรีบ ไม่เบ่งแรง ใช้ส้วมแบบนั่ง หรือเก้าอี้นั่งถ่ายวางคร่อมส้วมนั่งยอง ในช่วงแรก วางเก้าอี้เตี้ยรองเท้าได้ถ้านั่งแล้วไม่ปวด การนวดท้องเบา ๆ วนตามเข็มนาฬิกาวันละ 10–15 นาที ช่วยให้ถ่ายได้เร็วขึ้นในงานวิจัยแบบสุ่มหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า [18] และเมื่อใช้ร่วมกับการให้ความรู้และยาระบาย ช่วยลดท้องผูกหลังผ่าตัดข้อสะโพกจาก 55% เหลือ 25% [4]
ยาระบายระหว่างนอนโรงพยาบาล
ท้องผูกพบมากที่สุดในช่วงนอนโรงพยาบาล ซึ่งใช้ยาแก้ปวดมากและยังเดินได้น้อย แพทย์จึงให้ยาระบายใ นช่วงนี้ ซึ่งเป็นวิธีแรกที่แนวทางของสมาคมโรคทางเดินอาหารอเมริกันแนะนำสำหรับท้องผูกจากยากลุ่มโอปิออยด์ [19] หลังกลับบ้านส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องใช้ยาระบายต่อ ถ้ายังท้องผูกอยู่ ปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ได้ และไม่ควรหยุดยาแก้ปวดเองเพราะกลัวท้องผูก เพราะอาจปวดจนเดินและบริหารได้น้อยลง
ทางการแพทย์ถือว่าการถ่ายน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์เป็นอาการหนึ่งของท้องผูก [20] ถ้ากลับบ้านแล้วไม่ถ่ายเกิน 3 วันแม้ทำตามวิธีข้างต้น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ควรใช้ยาสวนหรือยาระบายแรง ๆ ติดต่อกันเองโดยไม่ได้ปรึกษา
อารมณ์เ ศร้า หงุดหงิด และความกังวลหลังผ่าตัด
หลังผ่าตัด หลายคนรู้สึกเศร้า ท้อ ร้องไห้ง่าย หรือหงุดหงิด โดยเฉพาะในสัปดาห์แรก ๆ ที่ยังปวด นอนไม่พอ และต้องพึ่งคนอื่นมากกว่าที่เคย บางคนกลัวว่าขยับแล้วข้อเทียมจะเสียหาย การรวบรวมงานวิจัยพบความกลัวการเคลื่อนไหวแบบนี้ประมาณ 1 ใน 3 ของผู้ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า และพบมากขึ้นในผู้ที่ปวดมากหรือมีคนช่วยเหลือน้อย [21] ข่าวดีคือเมื่อติดตาม 1 ปี สัดส่วนผู้ที่มีอาการซึมเศร้าและวิตกกังวลลดลงทั้งหลังผ่าตัดข้อเข่าและข้อสะโพก [5] แต่ความกังวลและความคิดในแง่ร้ายเกี่ยวกับอาการปวด สัมพันธ์กับการปวดที่นานกว่า [22][23] การดูแลใจจึงเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นตัว
วิธีดูแลใจระหว่างพักฟื้น
✓ ตั้งเป้าเล็ก ๆ และดูความก้าวหน้าเป็นสัปดาห์ เช่น เดินได้ไกลขึ้น งอเข่าได้มากขึ้น หรือใช้ไม้เท้าน้อยลง วันที่ปวดมากกว่าเมื่อวานเป็นเรื่องปกติ ให้เทียบกับสัปดาห์ก่อนแทน
✓ ให้ครอบครัวช่วย แต่ไม่ต้องทำแทนทุกอย่าง การทำกิจวัตรเองตามที่ทำได้ เช่น เดินไปห้องน้ำ อาบน้ำ หรือเตรียมอาหารง่าย ๆ ช่วยให้รู้สึกมั่นใจขึ้น
✓ ออกไปพบคนและรับแสงแดด นั่งหน้าบ้าน คุยกับเพื่อนหรือลูกหลาน หรือโทรหาคนที่สนิท ช่วยลดความรู้สึกโดดเดี่ยวระหว่างพักฟื้น
✓ ถามเมื่อไม่แน่ใจ ความกังวลว่าอาการแบบนี้ปกติไหม เป็นเรื่องที่ถามแพทย์ได้เสมอ ดูอาการที่พบได้หลังผ่าตัดข้อเข่า → · ข้อสะโพก →
✓ ใช้ยาประจำให้ต่อเนื่อง ผู้ที่รักษาโรคซึมเศร้าหรือโรควิตกกังวลอยู่ ไม่ควรหยุดยาเองช่วงผ่าตัด และควรแจ้งแพทย์ผู้ดูแลว่าเพิ่งผ่าตัด
ถ้ารู้สึกเศร้า เบื่อ หรือไม่อยากทำอะไรเกือบทั้งวันนานเกิน 2 สัปดาห์ ควรบอกแพทย์ เพราะเป็นอาการที่รักษาได้ ปรึกษาได้ที่สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ตลอด 24 ชั่วโมง
เมื่อไหร่ควรมาพบแพทย์
ท้องอืดตึงมากขึ้น คลื่นไส้อาเจียน กินไม่ได้ หรือไม่ผายลมนานเกิน 1 วัน
อาจเป็นภาวะลำไส้หยุดทำงานหลังผ่าตัด [24] ซึ่งพบได้ไม่บ่อย พบมากขึ้นในผู้สูงอายุและหลังผ่าตัดข้อสะโพก [25] ควรไปโรงพยาบาลโดยเร็ว
ถ่ายเป็นเลือด หรืออุจจาระสีดำ
โดยเฉพาะผู้ที่กินยาป้องกันลิ่มเลือดหรือยาต้านการอักเสบอยู่ ควรมาพบแพทย์ทันที
นอนไม่หลับติดต่อกันหลายสัปดาห์ หรือปวดตอนกลางคืนมากขึ้นเรื่อย ๆ
ควรมาพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและปรับยา อ่านเรื่องอาการปวดหลังผ่าตัด →
สับสน ซึมลง หรือพูดไม่รู้เรื่องผิดไปจากเดิม
พบได้ในผู้สูงอายุหลังผ่าตัด หรือเมื่อใช้ยาแก้ปวดและยานอนหลับร่วมกัน ญาติควรแจ้งแพทย์โดยเร็ว
⚠ ขอความช่วยเหลือทันที หากมี
ความคิดอยากทำร้ายตัวเอง หรือรู้สึกว่าไม่อยากมีชีวิตอยู่ โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (24 ชั่วโมง) หรือ 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุด รวมถึงหากหายใจเหนื่อยหอบทันที หรือเจ็บหน้าอก ส่วนข้อสงสัยอื่น สอบถาม รศ.นพ. คณินทร์ ได้ทาง LINE @khaninclinic หรือ Facebook khaninortho
อ่านต่อ
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อแล้วยังปวด ปกติไหม
อาการปวดที่พบได้ ระยะเวลาที่ปวดลดลง และเมื่อไหร่ควรตรวจเพิ่ม
อาการหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก
ชาต้นขา ขายาวไม่เท่ากัน และอาการที่พบได้หลังผ่าตัดแผลด้านหน้า
เรื่องเล่าจากผู้ป่วย
คลิปสั้นที่ผู้ป่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมเล่าความรู้สึกของตัวเองช่วงพักฟื้น
การดูแลตัวเองหลังผ่าตัด
ดูแลแผล ท่าบริหาร การลดบวม และการป้องกันการติดเชื้อที่บ้าน
อาการหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า
บวม ตึง ชา ช้ำ และอาการที่พบได้ในช่วงพักฟื้น
คำถามที่พบบ่อย
เอกสารอ้างอิง
Akbal S, Yildirim M. Changes in sleep quality after total knee arthroplasty: a systematic review. Am J Nurs 2024;124(12):38–45.
Alipourian A, Farhadian N, Zereshki E, Khazaie H. Improvement of sleep quality 6 months after total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. J Orthop Surg Res 2021;16:342.
Kalso E, Edwards JE, Moore RA, McQuay HJ. Opioids in chronic non-cancer pain: systematic review of efficacy and safety. Pain 2004;112:372–380.
Yue C, Liu Y, Zhang X, Xu B, Sheng H. Randomised controlled trial of a comprehensive protocol for preventing constipation following total hip arthroplasty. J Clin Nurs 2020;29:2863–2871.
Duivenvoorden T, Vissers MM, Verhaar JAN, et al. Anxiety and depressive symptoms before and after total hip and knee arthroplasty: a prospective multicentre study. Osteoarthritis Cartilage 2013;21:1834–1840.
Shen SP, Wang YJ, Zhang Q, Qiang H, Weng XS. Improved perioperative sleep quality or quantity reduces pain after total hip or knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Orthop Surg 2021;13:1389–1397.
Zou L, Zheng XD, Wang CG, Ma T. Factors associated with constipation after total hip arthroplasty and nursing countermeasures. Medicine (Baltimore) 2025;104:e45226.
Ferrero A, Patrucco F, Marcolin MG, et al. Objective sleep disturbance after total hip and knee arthroplasty: a systematic review of wearable-derived metrics and targeted interventions. Arthroplast Today 2026;39:102013.
Souabni M, Souabni MJ, Hammouda O, et al. Benefits and risks of napping in older adults: a systematic review. Front Aging Neurosci 2022;14:1000707.
Wang L, Wang K, Liu LJ, et al. Associations of daytime napping with incident cardiovascular diseases and hypertension in Chinese adults: a nationwide cohort study. Biomed Environ Sci 2022;35:22–34.
Gardiner C, Weakley J, Burke LM, et al. The effect of caffeine on subsequent sleep: a systematic review and meta-analysis. Sleep Med Rev 2023;69:101764.
Salmani A, Khani Y, Abedi-Azar R, et al. Nonpharmacological interventions improve postoperative sleep in arthroplasty patients: a systematic review and meta-analysis. JBJS Rev 2025;13(11).
Razick DI, Akhtar M, Wen J, et al. Evaluating whether melatonin impacts postoperative sleep following total joint arthroplasty: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Cureus 2026;18:e107734.
Namazi N, Salmani A, Ayati A, et al. Limited efficacy of pharmacological interventions for improving postoperative sleep quality in primary total joint arthroplasty patients: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. J Arthroplasty 2026;41:1291–1301.e2.
Wesselink EJ, van der Vegt M, Remmelzwaal S, et al. The impact of mental state altering medications on preventable falls after total hip or total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Patient Saf Surg 2024;18:6.
Iamthanaporn K, Rojjanasirisawat N, Yuenyongviwat V. Superior analgesic efficacy of preemptive low-dose ketorolac compared with parecoxib after total knee arthroplasty: a retrospective propensity score matching study. J Orthop Surg (Hong Kong) 2024;32:10225536231225758.
Anti M, Pignataro G, Armuzzi A, et al. Water supplementation enhances the effect of high-fiber diet on stool frequency and laxative consumption in adult patients with functional constipation. Hepatogastroenterology 1998;45:727–732.
Durmuş İskender M, Çalışkan N. Effect of acupressure and abdominal massage on constipation in patients with total knee arthroplasty: a randomized controlled study. Clin Nurs Res 2022;31:453–462.
Crockett SD, Greer KB, Heidelbaugh JJ, et al. American Gastroenterological Association Institute guideline on the medical management of opioid-induced constipation. Gastroenterology 2019;156:218–226.
Mearin F, Lacy BE, Chang L, et al. Bowel disorders. Gastroenterology 2016;150:1393–1407.
Du X, Shao Y, Xue J, Kong J. Prevalence and influencing factors of kinesiophobia after total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. J Orthop Surg Res 2025;20:332.
Lewis GN, Rice DA, McNair PJ, Kluger M. Predictors of persistent pain after total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Br J Anaesth 2015;114:551–561.
Li J, Guan T, Zhai Y, Zhang Y. Risk factors of chronic postoperative pain after total knee arthroplasty: a systematic review. J Orthop Surg Res 2024;19:320.
Vather R, Trivedi S, Bissett I. Defining postoperative ileus: results of a systematic review and global survey. J Gastrointest Surg 2013;17:962–972.
Ruiz Pardo J, Cobo Cervantes CE, Sánchez Fuentes PA, et al. Clinical and therapeutic management of Ogilvie syndrome in patients undergoing hip and knee surgery — a systematic review. Rev Esp Enferm Dig 2025;117:654–661.
ข้อมูลในบทความนี้ใช้ประกอบการดูแลตัวเองเบื้องต้น ไม่ใช้แทนการตรวจและคำแนะนำจากแพทย์