Reclinic
หมอคณินทร์
หน้าแรก › บริการ › ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม › ผ่าตัด 2 ข้าง
บทความสุขภาพ · ข้อเข่า ข้อสะโพก · ผ่าตัด 2 ข้าง
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อ 2 ข้างพร้อมกัน หรือทีละข้าง
แบบไหนเหมาะกับใคร
ผู้ที่ข้อเข่าหรือข้อสะโพกเสื่อมทั้ง 2 ข้าง มักกังวลว่า "ผ่าพร้อมกันทีเดียวดีไหม หรือควรผ่าทีละข้าง" งานวิจัยพบว่าทั้งสองแบบให้ผลการใช้งานในระยะยาวใกล้เคียงกัน [1] การผ่าพร้อมกันช่วยให้ผ่าตัดและพักฟื้นเพียงรอบเดียว และนอนโรงพยาบาลรวมสั้นกว่า [2] แต่ความเสี่ยงในช่วงแรกหลังผ่าตัดสูงกว่าเล็กน้อย [3] จึงเหมาะกับผู้ที่ร่างกายแข็งแรง ส่วนการผ่าทีละข้างเหมาะกับผู้ที่ต้องดูแลโรคประจำตัวร่วมด้วย บทความนี้อธิบายข้อดี ข้อควรระวัง และวิธีที่แพทย์ช่วยประเมินว่าแบบไหนเหมาะกับคุณ
เขียนและทบทวนโดย รศ.นพ. คณินทร์ เอี่ ยมธนาภรณ์
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ (ว.35052) · ทบทวนล่าสุด พฤศจิกายน 2569 · อ่านประมาณ 9 นาที
ผ่าพร้อมกัน 2 ข้าง กับผ่าทีละข้าง ต่างกันอย่างไร
ทั้งสองแบบใช้ข้อเทียมและวิธีผ่าตัดแบบเดียวกัน สิ่งที่ต่างกันคือจำนวนครั้งของการผ่าตัดและการพักฟื้น ตารางนี้สรุปจากงานวิจั ยที่รวบรวมผู้ป่วยหลายแสนราย ส่วนใหญ่เป็นข้อมูลของข้อเข่า (ข้อมูลข้อสะโพกอยู่ในหัวข้อถัดไป)
ผ่าพร้อมกัน 2 ข้าง
ผ่าทีละข้าง
การผ่าตัดและพักฟ ื้น
ระงับความรู้สึก ผ่าตัด และพักฟื้นรอบเดียว ฝึกเดินทั้ง 2 ขาไปพร้อมกัน
ผ่าตัดและพักฟื้น 2 รอบ ห่างกันประมาณ 3 เดือน [4]
นอนโรงพยาบาล
นอน 2 ครั้ง ครั้งละเท่ากับการผ่าข้างเดียว
ลิ่มเลือดและหัวใจ
ลิ่มเลือดที่ขาพบมากกว่าเล็กน้อย ส่วนภาวะแทรกซ้อนทางหัวใจไม่ต่างกัน [3]
ความเสี่ยงแต่ละครั้งเท่ากับการผ่าข้างเดียว
การให้เลือด
มีโอกาสต้องให้เลือดมากกว่า [3]
มีโอกาสต้องให้เลือดน้อยกว่า
การติดเชื้อและผ่าตัดซ้ำ
พบมากกว่าเล็กน้อย เพราะผ่าตัด 2 ครั้ง
ผลการใช้งานระยะยาว
ใกล้เคียงกัน
ผ่าพร้อมกัน 2 ข้าง
การผ่าตัดและพักฟื้น
ระงับความรู้สึก ผ่าตัด และพักฟื้นรอบเดียว ฝึกเดินทั้ง 2 ขาไปพร้อมกัน
นอนโรงพยาบาล
นานกว่าผ่าข้างเดียวเฉลี่ยไม่ถึง 1 วัน [6] แต่รวมแล้วสั้นกว่าการผ่า 2 ครั้งประมาณ 2 วัน [2]
ลิ่มเลือดและหัวใจ
ลิ่มเลือดที่ขาพบมากกว่าเล็กน้อย ส่วนภาวะแทรกซ้อนทางหัวใจไม่ต่างกัน [3]
การให้เลือด
มีโอกาสต้องให้เลือดมากกว่า [3]
การติดเชื้อและผ่าตัดซ้ำ
ผลการใช้งานระยะยาว
อาการปวด การใช้งาน และการผ่าตัดแก้ไขข้อเทียม ใกล้เคียงกัน [1][7]
ผ่าทีละข้าง
การผ่าตัดและพักฟื้น
ผ่าตัดและพักฟื้น 2 รอบ ห่างกันประมาณ 3 เดือน [4]
นอนโรงพยาบาล
นอน 2 ครั้ง ครั้งละเท่ากับการผ่าข้างเดียว
ลิ่มเลือดและหัวใจ
ความเสี่ยงแต่ละครั้งเท่ากับการผ่าข้างเดียว
การให้เลือด
มีโอกาสต้องให้เลือดน้อยกว่า
การติดเชื้อและผ่าตัดซ้ำ
พบมากกว่าเล็กน้อย เพราะผ่าตัด 2 ครั้ง
ผลการใช้งานระยะยาว
ใกล้เคียงกัน
การเสียชีวิตหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อพบน้อยทั้งสองแบบ งานวิจัยที่รวบรวมพบประมาณ 7 ใน 1,000 รายเมื่อผ่าพร้อมกัน และ 4 ใน 1,000 รายเมื่อผ่าทีละข้าง [8] ภาวะแทรกซ้อนพบมากขึ้นในผู้ที่อายุมากหรือมีโรคประจำตัวหลายโรค [9][10] แพทย์จึงเลือกผู้ป่วยที่จะผ่าพร้อมกันอย่างระมัดระวัง [4]
ใครเหมาะกับการผ่าตัด 2 ข้างพร้อมกัน
ผู้ที่มักผ่าตัด 2 ข้างพร้อมกันได้
✓ อายุน้อยกว่า 75 ปี ส่วนผู้ที่อายุมากกว่านี้ แพทย์จะพิจารณาเป็นราย ๆ
✓ โรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ควบคุมได้ดี
✓ หัวใจ ปอด ไต และตับ ทำงานได้ดี
✓ ข้อเสื่อมรุนแรงทั้ง 2 ข้าง และปวดจนรบกวนชีวิตประจำวันทั้ง 2 ข้าง
✓ ผลตรวจเลือดก่อนผ่าตัดไม่พบภาวะซีดมาก
✓ ผ่านการตรวจประเมินจากอายุรแพทย์และวิสัญญีแพทย์
✓ มีผู้ดูแลช่วยในช่วง 2–4 สัปดาห์แรกหลังกลับบ้าน
ในทางปฏิบัติ การตัดสินใจขึ้นกับความแข็งแรงของร่างกายโดยรวม ไม่ใช่อายุเพียงอย่างเดียว ข้อแนะนำร่วมของแพทย์หลายสาขาระบุว่า ควรประเมินอย่างละเอียดก่อนเลือกผ่าพร้อมกัน [4] อ่านวิธีเตรียมร่างกาย ยาที่ใช้ประจำ และการตรวจก่อนผ่าตัด เตรียมตัวก่อนผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม →
ข้อเข่าและข้อสะโพก 2 ข้าง ใช้เกณฑ์เดียวกันไหม
ข้อเข่าและข้อสะโพกใช้เกณฑ์เดียวกันในการเลือกผ่าพร้อมกันหรือทีละข้าง และถ้าผ่าทีละข้าง เว้นห่างประมาณ 3 เดือนเช่นเดียวกัน แต่การพักฟื้นและโอกาสต้องให้เลือดต่างกันเล็กน้อย
ข้อเข่ากับข้อสะโพก 2 ข้าง ต่างกันอย่างไร
✓ ข้อเข่า 2 ข้าง การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า 2 ข้างพร้อมกันโดยใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด ทำที่โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ ส่วนใหญ่กลับบ้านได้วันที่ 2–4 หลังผ่าตัด (ผ่าข้างเดียววันที่ 2–3) ใช้อุปกรณ์ช่วยเดินนานใกล้เคียงกัน และส่วนใหญ่ไม่ต้องให้เลือด เพราะแพทย์ใช้ยาลดการเสียเลือด (tranexamic acid) ซึ่งงานวิจัยแบบสุ่มที่รวบรวมพบว่าช่วยลดการให้เลือดในการผ่าเข่า 2 ข้างพร้อมกันได้ชัดเจน [11] การผ่าตัดโดยใช้หุ่นยนต์ช่วยไม่ต้องใส่แกนนำเข้าไปในโพรงกระดูกต้นขา งานวิจัยที่รวบรวมพบว่าวิธีแบบนี้เสียเลือดรวมน้อยกว่าการผ่าแบบเดิม [12] และการศึกษาหนึ่งของการผ่าเข่า 2 ข้างพร้อมกันพบว่า กลุ่มที่ใช้หุ่นยนต์ช่วยต้องให้เลือดน้อยกว่ากลุ่มที่ผ่าแบบเดิม [13]
✓ ข้อสะโพก 2 ข้าง ผ่าตัดทางด้านหน้า (Direct Anterior Approach) นอนโรงพยาบาลประมาณ 2–4 คืน งานวิจัยที่รวบรวมพบว่าการผ่าสะโพก 2 ข้างพร้อมกัน นอนโรงพยาบาลรวมสั้นกว่า และค่าใช้จ่ายรวมต่ำกว่าการผ่าทีละข้าง [14] ภาวะแทรกซ้อนโดยรวมไม่มากกว่า [15] และการเสียชีวิตพบน้อยมากทั้งสองแบบ [16] แต่มีโอกาสต้องให้เลือดมากกว่าการผ่าทีละข้าง [14] และบางการรวบรวมพบลิ่มเลือดอุดตันที่ปอดหรือกระดูกรอบข้อเทียมแตกมากกว่าเล็กน้อย [15] จากประสบการณ์ของแพทย์ การผ่าสะโพก 2 ข้างพร้อมกันมีโอกาสต้องให้เลือดมากกว่าการผ่าเข่า 2 ข้างด้วยหุ่นยนต์ แพทย์จึงตรวจความเข้มข้นของเลือดก่อนผ่าตัด และใช้ยาลดการเสียเลือดร่วมด้วย
ดูคลิปผู้ป่วยผ่าเข่า 2 ข้างพร้อมกัน: วัย 72 ยกขาโชว์ วันแรกหลังผ่าตัด · เปลี่ยนข้อเข่า 2 ข้างพร้อมกัน
ดูคลิปผู้ป่วยผ่าสะโพก 2 ข้างพร้อมกัน: ผ่าสะโพก 2 ข้างพร้อมกัน น่ากลัวไหม? · ปวดสะโพก 9 ปี "เหมือนได้ชีวิตใหม่กลับมา" · ปวดสะโพก 2 ข้างมา 10 ปี
คลิปเผยแพร่โดยได้รับความยินยอมจากผู้ป่วย ผลลัพธ์ของแต่ละคนอาจแตกต่างกัน
แพทย์ประเมินอย่างไรว่าควรผ่าพร้อมกันหรือทีละข้าง
แพทย์จะประเมินทั้งข้อและสุขภาพโดยรวม หากความจำเป็นของข้อขัดกับความปลอดภัยของร่างกาย ข้อแนะนำร่วมของแพทย์หลายสาขาระบุว่า ให้ยึดความปลอดภัยเป็นหลัก [4]
ตรวจข้อทั้ง 2 ข้าง
ซักประวัติ ตรวจร่างกาย และเอกซเรย์ข้อเข่าท่ายืนหรือเอกซเรย์สะโพก ดูว่าทั้ง 2 ข้างเสื่อมรุนแรงจนควรผ่าตัดหรือไม่
ตรวจสุขภาพก่อนผ่าตัด
ตรวจเลือด เช่น ความเข้มข้นของเลือด การทำงานของไตและตับ น้ำตาลในเลือด และตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ตามที่แพทย์พิจารณา
ประเมินร่วมกับอายุรแพทย์และวิสัญญีแพทย์
ดูความพร้อมของหัวใจ ปอด และโรคประจำตัว รวมถึงยาที่ใช้อยู่
วางแผนร่วมกัน
แพทย์อธิบายข้อดีและข้อควรระวังของแต่ละแบบ แล้วตัดสินใจร่วมกับผู้ป่วยและครอบครัว
บางครั้งวางแผนผ่าพร้อมกันไว้ แต่ผลตรวจก่อนผ่าตัดพบว่าควรปรับยาหรือดูแลโรคประจำตัวก่อน แพทย์อาจแนะนำให้ผ่าทีละข้างแทน เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย
เมื่อไหร่ควรผ่าทีละข้าง
การผ่าทีละข้างไม่ได้ทำให้ผลการรักษาด้อยกว่า ผลการใช้งานในระยะยาวใกล้เคียงกัน [1] แต่ช่วยให้ร่างกายรับการผ่าตัดทีละครั้ง จึงเหมาะกับผู้ที่ต้องดูแลสุขภาพด้านอื่นร่วมด้วย
โรคประจำตัวยังควบคุมได้ไม่ดี
เช่น น้ำตาลในเลือดหรือความดันโลหิตยังสูง ควรปรับยาให้คงที่ก่อน งานวิจัยพบว่าผู้ที่มีโรคประจำตัวหลายโรคมีภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าพร้อมกัน 2 ข้างมากขึ้น [10]
โรคไตหรือโรคตับที่รุนแรง
เช่น ผู้ที่ฟอกไต การศึกษาหนึ่งพบว่าการผ่าพร้อมกัน 2 ข้างเพิ่มความเสี่ยงอย่างชัดเจนในผู้ป่วยกลุ่มนี้ [17]
มีข้อจำกัดเรื่องยา
เช่น ใช้ยาป้องกันเลือดแข็งตัวที่หยุดได้ไม่นาน หรือใช้ยาแก้ปวดและยาป้องกันลิ่มเลือดบางกลุ่มไม่ได้
น้ำหนักตัวมาก
โดยเฉพาะผู้ที่มีดัชนีมวลกาย 40 ขึ้นไป งานวิจัยพบภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าพร้อมกัน 2 ข้างมากกว่า และการผ่าทีละข้างช่วยลดภาวะแทรกซ้อนได้ [18][19]
อายุ 75 ปีขึ้นไป
แพทย์จะพิจารณาเป็นราย ๆ ตามความแข็งแรงของร่างกาย เพราะงานวิจัยพบภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าพร้อมกันมากขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น [9]
ข้อปวดไม่เท่ากัน
ถ้าข้างหนึ่งปวดมาก อีกข้างยังใช้งานได้ อาจผ่าข้างที่ปวดมากก่อน แล้วติดตามอาการของอีกข้าง
⚠ หลังผ่าตัด ไม่ว่าแบบไหน ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว หากมี
ไข้ แผลบวมแดงหรือมีน้ำซึม ปวดมากขึ้นทันที หรือน่องบวมและปวด หากหายใจเหนื่อยหรือเจ็บหน้าอก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที
นอกจากความปลอดภัย ควรคิดเรื่องอะไรอีก
เมื่อแพทย์ประเมินแล้วว่าผ่าได้ทั้งสองแบบ การเลือกขึ้นกับชีวิตประจำวันและความพร้อมของแต่ละครอบครัว
ค่าใช้จ่ายโดยรวม
งานวิจัยพบว่าการผ่าพร้อมกันมักมีค่าใช้จ่ายรวมต่ำกว่า เพราะนอนโรงพยาบาลและใช้ห้องผ่าตัดครั้งเดียว [1][14] ค่าใช้จ่ายจริงขึ้นกับโรงพยาบาล การใช้หุ่นยนต์ ชนิดข้อเทียม จำนวนคืนที่นอน ประเภทห้องพัก และสิทธิการรักษา สอบถามประเมินเบื้องต้นได้ทาง LINE @khaninclinic หรือ Facebook khaninortho อ่าน สิทธิและปัจจัยที่มีผลต่อค่าใช้จ่าย →
เวลาพักฟื้นและการหยุดงาน
ผ่าพร้อมกันพักฟื้นรอบเดียว ส่วนผ่าทีละข้างต้องหยุดงาน พักฟื้น และมาตรวจตามนัด 2 รอบ
ผู้ดูแลที่บ้าน
ทั้งสองแบบควรมีคนช่วยดูแลในสัปดาห์แรก ๆ หลังกลับบ้าน ถ้าผ่าพร้อมกัน 2 ข้าง ควรเตรียมผู้ดูแลและจัดบ้านให้พร้อมก่อนวันผ่าตัด
ความรู้สึกของผู้ป่วย
บางคนอยากผ่าครั้งเดียวให้จบ บางคนอยากผ่าข้างแรกก่อนเพื่อดูการฟื้นตัว หลายคนกังวลว่าข้างที่ 2 จะปวดกว่า การศึกษาของ รศ.นพ. คณินทร์ และคณะ ในผู้ป่วย 155 รายที่ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าทีละข้างที่โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ พบว่าอาการปวดใน 72 ชั่วโมงแรกของข้างที่ 2 ไม่ต่างจากข้างแรก [5]
ทั้งสองแบบเป็นทางเลือกที่ได้ผลดี การตัดสินใจเป็นการตัดสินใจร่วมกันระหว่างผู้ป่วย ครอบครัว และแพทย์ หลังจากเข้าใจทั้งประโยชน์และความเสี่ยงของแต่ละแบบแล้ว
ถ้าผ่าทีละข้าง ข้างที่ 2 ผ่าได้เมื่อไหร่
1
ผ่าข้างแรก
ส่วนใหญ่เริ่มจากข้างที่ปวดมากกว่าหรือผิดรูปมากกว่า
2
ฟื้นตัวช่วง 6 สัปดาห์แรก
ฝึกเดินและบริหารตามคำแนะนำ ดูแลแผล และใช้อุปกรณ์ช่วยเดินตามที่แพทย์แนะนำ
3
มาตรวจตามนัด
ตรวจแผล การเดิน และองศาการงอเหยียดของข้อ
4
ประเมินความพร้อม
ข้างแรกเดินได้มั่นคง แผลหายดี และสุขภาพโดยรวมพร้อมสำหรับการผ่าตัดครั้งที่ 2
5
ผ่าข้างที่ 2
ส่วนใหญ่ห่างจากข้างแรกประมาณ 3 เดือน [4] หรือนานกว่านั้นตามความพร้อมและความสะดวกของผู้ป่วย ทั้งข้อเข่าและข้อสะโพก
6
พักฟื้นข้างที่ 2
การดูแลเหมือนข้างแรก และอาการปวดในช่วงแรกไม่ต่างจากข้างแรก [5]
ข้อแนะนำร่วมของแพทย์หลายสาขาระบุว่า ไม่ควรผ่าข้างที่ 2 เร็วกว่า 3 เดือนหลังข้างแรก [4] งานวิจัยเรื่องระยะห่างที่เหมาะสมยังให้ผลไม่ตรงกัน บางการศึกษาพบว่าการไม่เว้นนานเกินไปช่วยให้อาการปวดโดยรวมดีขึ้นเร็ว [20] อีกการศึกษาพบว่าความพร้อมของร่างกายและการฟื้นตัวของข้างแรกสำคัญกว่าจำนวนวันที่เว้น [21]
อ่านต่อ
ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม
ใครควรผ่าตัด หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด การพักฟื้นและความเสี่ยง
เรื่องเล่าจากผู้ป่วย
คลิปสั้นที่ผู้ป่วยผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าและข้อสะโพกเทียม รวมถึงผู้ที่ผ่าตัด 2 ข้างพร้อมกัน เล่าความรู้สึกของตัวเองในวันแรก ๆ หลังผ่าตัด
คำถามที่พบบ่อย
เอกสารอ้างอิง
Boutros M, et al. Simultaneous bilateral total knee arthroplasty lowers reoperation and cost at the expense of higher complications and mortality: a meta-analysis and systematic review. Knee Surg Relat Res 2025;37:45.
Makaram NS, et al. Simultaneous bilateral total knee arthroplasty is associated with shorter length of stay but increased mortality compared with staged bilateral total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. J Arthroplasty 2021;36:2227–2238.
Wang H, et al. Comparing simultaneous and staged bilateral total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. J Orthop Surg Res 2026;21.
Memtsoudis SG, et al. Consensus statement from the consensus conference on bilateral total knee arthroplasty group. Clin Orthop Relat Res 2013;471:2649–2657.
Iamthanaporn K, et al. Second-stage knee pain is not increased after staged bilateral total knee arthroplasty: a retrospective linear mixed-effects analysis of 72-hour postoperative pain. Orthop Res Rev 2026;18:621187.
Shinwari H, et al. Bilateral versus unilateral total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis of safety and functional outcomes. J Arthroplasty 2026;41:3523–3540.e19.
Chua HS, et al. Mortality and implant survival with simultaneous and staged bilateral total knee arthroplasty: experience from the Australian Orthopaedic Association National Joint Replacement Registry. J Arthroplasty 2018;33:3167–3173.
Alshaikh AM, et al. Mortality following simultaneous versus staged bilateral total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Cureus 2023;15:e50823.
Malhotra R, et al. Simultaneous bilateral total knee arthroplasty may be safe in selected patients. Knee 2025;56:302–308.
Garcia AR, et al. Higher modified frailty index score is associated with 30-day postoperative complications following simultaneous bilateral total knee arthroplasty. Knee 2024;50:88–95.
Wu Y, et al. Tranexamic acid reduces blood loss and transfusion requirements in primary simultaneous bilateral total knee arthroplasty: a meta-analysis of randomized controlled trials. Blood Coagul Fibrinolysis 2017;28:501–508.
Kwak SG, et al. Perioperative blood loss of surgical techniques designed for alignment that do not violate intramedullary cavity of the femur in patients with total knee arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore) 2025;104:e42722.
Poblete E, et al. Robotic-assisted simultaneous bilateral total knee arthroplasty was associated with a more favorable perioperative profile than a historical conventional cohort. J Exp Orthop 2026;13:e70897.
Soler F, et al. Simultaneous versus staged bilateral total hip arthroplasty: a meta-analysis. J Orthop Traumatol 2026;27:4.
Ramezani A, et al. Simultaneous versus staged bilateral total hip arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. J Orthop Surg Res 2022;17:392.
Calabro L, et al. Mortality and implant survival with simultaneous and staged bilateral total hip arthroplasty: experience from the Australian Orthopedic Association National Joint Replacement Registry. J Arthroplasty 2020;35:2518–2524.
Mori Y, et al. Increased risks of surgical site infection and in-hospital mortality following knee arthroplasty in dialysis patients: insights from a Japanese nationwide cohort. J Arthroplasty 2026;41:747–753.
Patel D, et al. Comparison of postoperative outcomes following simultaneous versus staged bilateral total knee arthroplasty in obese patients: a database study. J Arthroplasty 2026.
Akar B. Is there an indication for simultaneous bilateral knee arthroplasty in morbidly obese patients? Should the patients' request for simultaneous operation be considered? PLoS One 2023;18:e0287021.
Khury F, et al. Evaluating the optimal timing between staged bilateral total knee arthroplasties for improved clinical outcomes. J Arthroplasty 2026;41:S106–S113.
Laverdiere JM, et al. Association of interstage timing and prior surgical response with outcomes following staged bilateral total knee arthroplasty: a retrospective cohort study. J Exp Orthop 2026;13:e70809.
ข้อมูลในบทความนี้ใช้ประกอบการดูแลตัวเองเบื้องต้น ไม่ใช้แทนการตรวจและคำแนะนำจากแพทย์